Portal Spraw Zagranicznych psz.pl

Dla zapewnienia łatwości i wygody odbioru przekazywanych informacji serwis ten korzysta z technologii plików cookies. Jeśli chcesz zrezygnować z korzyści, które dają Ci pliki cookies, możesz to zrobić, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z naszej strony bez zmian ustawień plików cookies oznacza, że będą one zapisane przez Twoją przeglądarkę. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Cookies .

Akceptuję
Back Jesteś tutaj: Home Strefa wiedzy Polityka System polityczny Szwajcarii

System polityczny Szwajcarii

10 kwiecień 2005
A A A

1. Geneza:

Początek Konfederacji Szwajcarskiej sięga 1 sierpnia 1291r. kiedy połączyły sie 3 pierwsze kantony: Unterwalden, Uri i Schwyz. Podstawą umowy były względy ekonomiczne i obronne. Sojusz wojskowy miał na celu obronę przed wrogimi najazdami. Kwestie ekonomiczne były związane z opłatami granicznymi oraz przeprowadzaniem przez najtrudniejsze partie gór. Z czasem przyłączały się kolejne kantony. Region zaczął wzbudzać zainteresowanie polityczne (środek alpejskiej Europy, główne szlaki handlowe i strategiczne przełęcze górskie). Mając kontrolę nad tym terenem można było blokować lub wspomagać ruch osób, towarów, wojska itp. Dlatego też w XVw. Habsburgowie chcieli go przyłączyć do swojego cesarstwa. Jednak po przegranej bitwie pod Dornach w 1499r. cesarz Maksymilian I Habsburg uznał za niemożliwe podporządkowanie sobie kantonów (dodatkowo wspieranych przez Francję). W wyniku pokoju podpisanego w tym samym roku w Bazylei Szwajcaria uzyskała gwarancję bezpieczeństwa. Umożliwiło to rozwój konfederacji, zaczęły przystępować do niej kolejne kantony, oddzielające się od Włoch i Francji. Do końca XVIw. zjednoczyło się ich 13. Po "wojnie trzydziestoletniej" na mocy pokoju westfalskiego z 1648r. państwo uzyskało potwierdzenie swej niepodległości i suwerenności. W 1788r. Napoleon opanował większość kantonów i nadał im nazwę Republiki Helweckiej. Terytorium rozszerzono o kolejne kantony odebrane Austrii. Szwajcaria przez jakiś czas była sojusznikiem Francji jednak po bitwie pod Lipskiem w 1813r. ogłosiła swoja neutralność.

Zobacz też: Raport psz.pl - Systemy polityczne wybranych państw   

Momentem przełomowym dla obecnego kształtu Szwajcarii był Kongres Wiedeński 1815r. Otrzymała ona wtedy status państwa wieczyście neutralnego, który przejawiał się w nadaniu gwarancji bezpieczeństwa przez pięć mocarstw europejskich: Austrię, Prusy, Rosję, Francję i Wielką Brytanię. Kraje te były gotowe udzielić pomocy w razie najazdu, jednocześnie same zobowiązały się nie atakować Szwajcarii ani zakładać na jej terenie baz wojskowych. Początkowy status choć narzucony okazał się dla kraju bardzo korzystny.

W Europie powstał unikalny twór polityczny. W XIXw. było to najbezpieczniejsze miejsce na kontynencie, chronione dodatkowo przez wszystkie państwa.

Przez długi czas w Szwajcarii obowiązywała konstytucja uchwalona jeszcze w 1874r. Po wprowadzeniu paru modyfikacji 28 września 1999r. Zgromadzenie Federalne przyjęło uchwałę o wejściu w życie z dniem 1 stycznia 2000r. nowej Konstytucji Federalnej.

Szwajcaria jest państwem federacyjnym, choć do dziś w oficjalnej nazwie funkcjonuje słowo "konfederacja". Kantony choć pozostają jednostkami o charakterze państwowym (są suwerenne, funkcjonują w nich konstytucje kantonalne i własne normy ustawowe) nie mają prawa do opuszczenia państwa związkowego.

Dziś Szwajcarię tworzy 26 jednolitych kantonów: Aargau (Argowia), Appenzell-Ausserrhoden, Appenzell-Innerhoden, Basel Landschaft (Bazylea Region), Basel Stadt (Bazylea Miasto), Bern (Berno), Fribourg (Fryburg), Geneve (Genewa), Glarus, Graubünden (Gryzonia), Jura, Luzern (Lucerna), Neuchâtel, Nidwalden, Obwalden, Sankt Gallen, Schaffhausen (Szafuza), Schwyz, Solothurn (Solura), Thurgan (Turgowia), Ticino, Uri, Valais, Vaud, Zug, Zürich (Zurych).

Kompetencje, które nie są ściśle określone dla władz federalnych przysługują władzom kantonalnym. W Szwajcarii istnieje system tworzenia państwa "od dołu". Na szczeblu państwowym znajdują się jedynie najważniejsze departamenty. Dzięki temu w danym kantonie działają tylko te urzędy, które wynikają ze specyfiki regionu.

W świetle konstytucji władze federalne i kantonowe mają obowiązek współpracować ze sobą dla sprawnego funkcjonowania państwa. Kantony mają wpływ na decyzje podejmowane przez władze centralne poprzez:
- reprezentacje kantonów w parlamencie (Rada Kantonów),
- prawo inicjatywy ustawodawczej,
- zasadę mówiącą, że każdy minister musi pochodzić z innego kantonu,
- prawo zablokowania przyjętych ustaw i przeprowadzenia referendum, przysługujące grupie co najmniej 8 kantonów,
- wymóg podwójnej większości (zarówno na szczeblu federalnym jak i kantonalnym) w niektórych referendach.

Prawo daje również władzy federalnej możliwość wpływania na kantony  przez:
- przyjęcie wyższości prawa federalnego nad kantonalnym,
- wymóg zgodności z podstawowymi zasadami prawa federalnego konstytucji kantonalnych,
- możliwość kontroli umów międzynarodowych zawieranych przez kantony.

Specyficzną formą regulacji najważniejszych sfer funkcjonowania są tzw. "ustawy pilne, które nie mają podstawy w konstytucji". Mogą obowiązywać do 1 roku a ich pozostanie w mocy zależy od przyjęcia przez społeczeństwo na drodze  referendum.

Parlament posiada prawo zlecania zadań rządowi poprzez: rezolucje i postulaty. Rezolucję może wydać jedna z izb, druga musi ją jednak zatwierdzić. Zobowiązuje ona Radę Federalną do przedłożenia projektu ustawy federalnej lub uchwały bądź udziela wiążących zaleceń. Postulat wzywa rząd do zbadania określonej sprawy i złożenia raportu zawierającego plan dalszych działań. W gestii Zgromadzenia Narodowego leży również rozstrzyganie sporów kompetencyjnych miedzy centralnymi organami federalnymi, rozpatrywanie niektórych skarg na postanowienia rządu i weryfikacja wyborów parlamentarnych.

Szwajcarska demokracja jest demokracją bezpośrednią, przejawiająca się w istnieniu dwóch instytucji: referendum oraz inicjatywy ludowej. Rząd nie może wprowadzić w życie projektu bez zgody społeczeństwa. Obecnie przyjęto zasadę przeprowadzania 4 referendów rocznie (po 1 w każdym kwartale).  Inicjatywa odnosi się do możliwości wprowadzania zmian w konstytucji, po zebraniu co najmniej 100.000 podpisów. Władzom nie przysługuje możliwość takiej inicjatywy, mogą one ewentualnie wysunąć swoją kontrpropozycję. Wszelkie propozycje są przedstawiane do oceny w drodze referendalnej.

{mospagebreak}


2. System partyjny

W Szwajcarii funkcjonuje system wielopartyjny. Co ciekawe w każdym z kantonów spotyka się inny zestaw działających partii a także inne postawy polityczno-programowe w obrębie jednej partii. Już system wyborczy przyczynia się do osłabienia dyscypliny frakcji parlamentarnej. Poprzez głosowanie imienne a dopiero wtórnie na listę partyjną kandydaci mają świadomość, że wybór zawdzięczają jedynie swoim osobistym walorom. Zaufanie wyborców do konkretnej partii ma marginalne znaczenie. Często dochodzi do sytuacji, kiedy partie porozumiewają się miedzy sobą i liczba kandydatów odpowiada liczbie mandatów. Wówczas zamiast głosowania rząd kantonalny uznaje tych kandydatów za wybranych.

Specyficzność systemu partyjnego przejawia się we współdziałaniu i współpracy partii politycznych. Główne partie polityczne: Chrześcijańsko - Demokratyczna Partia Ludowa Szwajcarii, Partia Radykalno-Demokratyczna Szwajcarii, Partia Socjaldemokratyczna Szwajcarii i Szwajcarska Partia Ludowa nie rywalizują ze sobą w czasie wyborów. Nie ma między nimi zasadniczych różnic politycznych wiec nie ma także podziału na partie "rządowe" i "opozycyjne". Razem otrzymują zwykle ok. 80% głosów. Od 1959r. te właśnie partie zawarły umowę określającą tzw. "złotą regułę" wyboru przedstawicieli do Rady Federacji: "2+2+2+1". Te trzy partie, które uzyskają ponad 20% głosów poparcia delegują 2 członków, zaś czwarta partia, która otrzymuje ponad 10% ma prawo do jednego miejsca w rządzie. Obecnie w składzie Rady Federacji jednego przedstawiciela ma Chrześcijańsko - Demokratyczna Partia Ludowa. W warunkach stałej koalicji mniejsze partie nie posiadają z reguły większego znaczenia. Opozycję dla władzy stanowi społeczeństwo poprzez funkcjonowanie instytucji demokracji bezpośredniej.

3. System polityczny

Głowa państwa
Funkcję głowy państwa sprawuje Prezydent Federalny. Jednocześnie jest on szefem Rady Federalnej. Wybierany jest spośród członków rządu na okres 1 roku, przy czym osoba z tej samej partii politycznej lub tego samego kantonu nie może pełnić tej funkcji w roku następnym. Tradycją jest, że ostatni wiceprezydent wybierany jest następnie na nowego prezydenta. Stanowisko to ma charakter wyłącznie reprezentacyjny. Prezydent bierze udział w ważnych uroczystościach, przyjmuje listy uwierzytelniające od przedstawicieli dyplomatycznych, przewodniczy obradom Rady Federalnej.

W 2007 r. funkcję prezydenta Szwajcarii pełni Micheline Calmy-Rey.

Parlament

Zgromadzenie Federalne, czyli szwajcarski parlament, składa się z dwu izb: Rady Narodowej oraz Rady Kantonów. Kadencja organu ustawodawczego trwa 4 lata. Rada Narodowa liczy 200 deputowanych. Są oni wybierani w obrębie kantonów proporcjonalnie do liczby ludności (1 deputowany na 35.000 mieszkańców), przy czym każdy kanton musi mieć przynajmniej jednego reprezentanta.

Do Rady Kantonów wchodzi 46 deputowanych. Każdy kanton wybiera po 2 członków poza Appenzell-Ausserrhoden, Appenzell-Innerhoden, Basel Landschaft, Basel Stadt, Nidwalden i Obwalden, które wybierają po 1 osobie. Na początku deputowani byli wybierani przez władze kantonalne, jednak obecnie odbywa się to poprzez wybory powszechne, w dwóch turach i w oparciu o system większościowy.

W Szwajcarii deputowani nie pełnią swej funkcji zawodowo, nie otrzymują wiec stałego wynagrodzenia, a jedynie diety za dni posiedzeń Izby i komisji, w których pracują. Dodatkowo przysługują im środki na pokrycie kosztów utrzymania i przyjazdów na sesje.

Obie izby Zgromadzenia Federalnego obradują w tym samym czasie. Współcześnie odbywają się cztery sesje zwyczajne w ciągu roku i rozpoczynają się one: w pierwszy poniedziałek grudnia, marca i czerwca oraz w pierwszy poniedziałek po federalnym dniu modlitwy, czyli w połowie września.

Ostatnie wybory w Szwajcarii odbyły się 21 października 2007 r. W ich wyniku rozkład mandatów w Radzie Narodowej przedstawia się następująco: Partia Ludowa - 62, Partia Socjaldemokratyczna - 43, Partia Radykalno-Demokratyczna - 31, Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa - 31, Partia Zielonych - 20, Partia Liberalna – 4,Ewangelicka Partia Ludowa – 2, Szwajcarska Partia Pracy – 1, Liberalna Partia Zielonych – 3, pozostałe 3 mandaty zdobyli kandydaci niezrzeszeni.

W skład Rady Kantonów wchodzą: Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa posiadająca 15 mandatów, Partia Radykalno-Demokratyczna - 14, Partia Socjaldemokratyczna -9 oraz Partia Ludowa z 8 miejscami.

Przewodniczącym Rady Narodowej jest Christine Egerszegi-Obrist z Partii Radykalno-Demokratycznej, zaś przewodniczącym Rady Kantonów - Peter Bieri z ramienia Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej Szwajcarii.

Poza parlamentem państwowym kantony posiadają własne parlamenty. Są one jednoizbowe, zaś kadencja i liczebność ulega zróżnicowaniu w zależności od kantonu ( kadencja trwa 2-4 lata, zaś liczba deputowanych waha się między 100-200). W wyborach powszechnych kantony powołują również własne rządy. W małych kantonach (Appenzell-Ausserrhoden, Appenzell-Innerhoden, Glarus, Nidwalden i Obwalden) podtrzymywana jest tradycja zgromadzeń ludowych, na których zbierają się wszyscy obywatele, podejmują najważniejsze decyzje i dokonują wyboru osób na najważniejsze stanowiska w kantonie.

{mospagebreak}

Rząd

Funkcję rządu pełni w Szwajcarii Rada Federalna. W jej skład wchodzi 7 deputowanych z czterech najważniejszych partii. Liczba członków rządu jest odpowiednia do liczby departamentów. Organ jest powoływany na wspólnych obradach obu izb parlamentu. W  składzie rządu muszą znaleźć się zawsze: reprezentanci 3 największych kantonów ( Zurych, Berno, Vaud), wszystkich 3 języków urzędowych ( zwyczajowo kantony niemieckie mają 4 przedstawicieli, francuskie - 2 zaś włoskie - 1), oraz 3 głównych wyznań religijnych. Szwajcarski ustrój nie dopuszcza rozwiązania rządu w czasie trwania kadencji. Dodatkowo w regulaminie Zgromadzenia Federalnego znajduje sie zapis, że "dotychczasowi członkowie Rady Federalnej podlegają reelekcji w kolejności określonej w oparciu o długość okresu, w którym piastują swoje stanowisko".

Obecny skład Rady Federalnej:

Samuel Schmid : w rządzie od 6 grudnia 2000r., reprezentant Partii Ludowej, kieruje Departamentem Ochrony, Obrony Ludności i Sportu (prezydent w 2005r.)
Moritz Leuenberger:prezydent w 2006r. (wiceprezydent w 2005r.), reprezentuje Partię Socjaldemokratyczną od 27 września 1995r., obecnie szef Departamentu Transportu, Energii i Komunikacji
Pascal Couchepin: wiceprezydent w 2007 r., powołany do rządu 11 marca 1998 r., członek Partii Radykalno-Demokratycznej, zarządzający obecnie Departamentem Spraw Wewnętrznych
Christoph Blocher: wybrany 10 grudnia 2003 r. z ramienia Partii Ludowej, od 2004 r. szef Departamentu Sprawiedliwości i Policji
Doris Leuthard: w rządzie od 2006 r., członek Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej, zarządza Departamentem Gospodarki Narodowej
Micheline Calmy-Rey: prezydent w 2007 r., wiceprezydent w 2006 r., wybrana 4 grudnia 2004r. na szefa departamentu Spraw Zagranicznych, wywodzi się z Partii Socjaldemokratycznej
Hans-Rudolf Merz: w Radzie od 10 grudnia 2003 r., z ramienia Partii Radykalno-Demokratycznej, kieruje Departamentem Finansów

Sąd Federalny:

W skład Sądu Federalnego wchodzi 26-28 członków, którzy są wybierani przez Zgromadzenie Federalne na okres 6 lat.
Kompetencje sądu obejmują rozpatrywanie skarg dotyczących naruszania: praw konstytucyjnych, autonomii gmin i praw kantonów, umów międzynarodowych i kantonalnych oraz sporów między Federacją a kantonami oraz między kantonami.

Wiele oryginalnych rozwiązań zawiera szwajcarski system wyborczy, m.in. wyborcy w danym kantonie przysługuje liczba głosów równa z liczbą mandatów do obsadzenia. Głosować można na wiele sposobów:
- na listę danej partii (wtedy ta partia otrzymuje wszystkie głosy przysługujące wyborcy a tym samym każdy kandydat po jednym),
- zakreślając tylko część kandydatów i nie wykorzystując pozostałych głosów,
- dopisując nazwisko osoby z tej samej listy i dokonując kumulacji swoich głosów (kandydat otrzymuje więcej niż jeden głos),
- wybierając różnych kandydatów z różnych list wyborczych (tzw. "panachage" - pióropusz).

4. Ocena sprawności

Szwajcaria wykształciła specyficzny system polityczny. Dzięki instytucjom demokracji bezpośredniej społeczeństwo bierze aktywny udział w prowadzonej przez państwo polityce. Konstytucja i normy zwyczajowe umożliwiają każdej grupie społecznej posiadanie swego przedstawicielstwa na każdym szczeblu władzy. Reelekcja sprzyja ciągłości i przewidywalności działań najwyższych organów państwowych zaś kooperacja między partiami pozwala uniknąć częstych zatargów i przetasowań na scenie politycznej. To właśnie konsekwentna współpraca a nie ciągła rywalizacja o wyborcę i opracowywanie najbardziej atrakcyjnego programu wyborczego okazało się dla Szwajcarii najlepszym rozwiązaniem.


Źródła:
Balicki R., "Ustroje państw współczesnych", Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003
Górski G., Salmonowicz S., "Historia ustrojów państw", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2001
"Państwo, ustrój, samorząd terytorialny", pod red. Marka Chmaja, Oficyna Wydawnicza "VERBA", Lublin 1997
http://www.parlament.ch
http://www.admin.ch