Wybory prezydenckie w Rosji odbędą się w 2012 roku, kto zostanie nowym prezydentem? Dla jednych to pytanie retoryczne, dla innych temat dywagacji. Czy Medwiediew jest jedynie „konstytucyjnym przerywnikiem”, który pozwoli Putinowi ubiegać się o kolejne dwie kadencje? A może jak twierdzi Brzeziński „ma swoje środowisko” i z czasem się usamodzielni?

Określenia Medwiediewa ewoluowały od „namaszczonego przez Putina” i „awatara Putina” do obecnej postaci, którą globalne media określają „tandemem politycznym”.  Dla większości światowej opinii publicznej modernizacja Dmitrija Anatoljewicza to policzek wymierzony budowie mocarstwa opartego na surowcach i gospodarce ekstensywnej (dzieło Putina). Dla większości analityków pochodzenia rosyjskiego to zasłona dymna, która skrywa współpracę obu polityków. Nie bez znaczenia w kwestii „tandemu politycznego” jest na pewno wielki kryzys finansowy, który ogarnął świat. Rosja odczuła, go bardzo boleśnie szczególnie w kwestii cen surowców, które finansowały restitutio imperium zarówno w sensie rezerw walutowych jak i konkretnego wsparcia finansowego dla polityki zagranicznej. Moskwa spadła podczas kryzysu o kilka szczebli w światowej hierarchii, postanowiła więc wprowadzić odgórną rewolucję. Nie jest tajemnicą, że kluczem w całej układance, była Unia Europejska i USA. Świadomie nie użyłem tu słowa Zachód, bo Kreml kierował się raczej teorią Kagana, która przeczy istnieniu takiej struktury. Reset stosunków z Waszyngtonem, był obliczony raczej na dobry pijar, Ameryka jest bowiem przepojona duchem Hobbesa, który światowy chaos poskramia siłą. Zasobna Europa przepojona Kantem lansująca „wieczny pokój”, była idealnym kandydatem, który mógłby sfinansować powrót Rosji na należne jej miejsce w światowej hierarchii. Było tylko jedno „ale”, Bruksela szczodrze obdarowuje pieniędzmi w myśl zasady lepiej stabilizować ni ż wydawać pieniądze na operacje wojskowe, ale żąda w zamian zmian politycznych (przynajmniej wizerunkowych). W tym kontekście Putin musiał doprowadzić do legitymizacji swojej władzy.

Reszty możemy się już tylko domyślać. Czy Medwiediew się usamodzielnił, czy nadal ściśle współpracuje z Putinem nie wiadomo? Pewnych informacji dostarcza nam jednak niedawne Światowe Forum Ekonomiczne w Jarosławiu. Tuż przed jego rozpoczęciem pod koniec sierpnia Putin stwierdził w kontekście wyborów w 2012 roku: „jestem zainteresowany tymi wyborami bardziej niż ktokolwiek inny”, dodał jednak także że „nie chce tego jednak fetyszyzować” . Tydzień później w Soczi powiedział, że „jeszcze nie zdecydował czy będzie kandydować na prezydenta w 2012 roku” dodał także, że „swego czasu prezydent USA Roosevelt został wybrany cztery razy z rzędu, ponieważ nie było to sprzeczne z amerykańską konstytucją. Ani ja, ani prezydent Miedwiediew nie zrobi niczego, co jest sprzeczne z obowiązującym ustawodawstwem w Rosji”. Podczas forum Putin zażartował, że „będzie premierem do 120 roku życia” a prezydent Medwiediew w rozmowie z politologami w ramach forum „ocenił, że modernizacja systemu politycznego powinna się odbywać ostrożnie i stopniowo. Jego zdaniem demokracja parlamentarna byłaby dla Rosji katastrofą.”

Czeczeni  powiadają, że to rozgniewany Prometeusz sprowadził ze szczytów Kaukazu ogień na rosyjskie przestrzenie. Inni tak jak szef agroholdinu „Russkoje Mołoko” twierdzą, że to kara za grzechy Rusi i grożą zwolnieniami wszystkim pracownikom żyjącym na „kocią łapę”. Jaki jest prawdziwy powód niewyobrażalnych rozmiarów pożogi, która objęła 856tys km2 największego państwa świata?

Straty rosyjskie już dziś szacuje się na 1% rosyjskiego PKB. Dopełnieniem tragedii staje się panika wywołana artykułem gazety "Komsomolskaja Prawda", która opisała zniknięcie kaszy gryczanej ze sklepowych półek. Jest ona podstawowym składnikiem mniej zamożnej części rosyjskiego społeczeństwa, które doświadcza także dramatycznych wzrostów cen chleba. Sytuacji nie poprawia nawet doraźny zakaz eksportowania płodów rolnych z terenu Rosji.

Głównym problemem pożogi i jej konsekwencji dla gospodarki jest postępująca od dekady centralizacja władzy przez Putina. Faktyczny brak samorządności i nagminne łamanie zasady subsydiarności przynosi tragiczne żniwo, którego nie zasypie 5mld rubli przeznaczonych przez Dumę na odbudowę kraju. Główny winowajca pożogi siada dziś za sterami samolotu gaśniczego zamazując swoją rolę we wprowadzeniu nowego Kodeksu Leśnego w 2007 roku, który zmniejszył liczbę rosyjskich leśniczych z 200 na 50 tysięcy osób. Również prowadzenie rabunkowej polityki osuszania torfowisk, które stanowią istotny surowiec energetyczny jest dziś zbywane milczeniem. Namaszczanie przez Kreml lokalnych liderów powoduje, że przestają się liczyć z interesem lokalnych społeczności a niedawny dobór kandydatów na stanowisko gubernatora Obwodu Kaliningradzkiego jest jedynie wyjątkiem od reguły. Każdy z ubiegających się o to stanowisko polityków jest autochtonem, co może oznaczać ukłon Kremla w stronę miejscowej ludności, która stanowiła trzon sporych demonstracji antyrządowych kilka miesięcy temu. Także rosyjskie służby jak się okazało nie zdały egzaminu podczas walki z pożogą. Przykładem może, być ministerstwo do spraw nadzwyczajnych (istnienie takiego ministerstwa świadczy o specyfice rosyjskiej demokracji), w którym stosunek kadry dowódczej do zwykłych mundurowych jest siedem razy wyższy niż w skorumpowanej armii rosyjskiej.

Czy będziemy świadkami „wyciągnięcia konsekwencji” wobec winnych tej tragedii? Nie sądzę. Postępowanie rosyjskiej Dumy, która zastanawia się nad odgórnym wprowadzeniem ograniczeń marż handlowych w sklepach świadczy o tym, że władza postanowiła kontynuować trend centralizacji władzy i gospodarki za wszelką cenę. Jakie efekty przynosi wprowadzanie odgórnych cen w gospodarce wie każdy ekonomista, ale nie Kreml… Władza nie „wyciągnie konsekwencji” wobec siebie samej, można spodziewać się jedynie dymisji urzędników mniejszej rangi. Kwestia pożogi może stać się jednak kluczowym elementem przyszłej kampanii prezydenckiej. Konsekwentnie uważam, że Medwiediew nie jest awatarem Putina a jego aspiracje polityczne dadzą o sobie znać.

Piotr A. Maciążek

30 Lipca pisałem o tym, że rosyjska „próba monopolizowania systemu bezpieczeństwa w regionie poradzieckim ma ścisły związek z mediacyjnym charakterem rosyjskiej dominacji.” Swój geopolityczny Plan Rosja realizuje z dużą konsekwencją. Jest już arbitrem konfliktu gruzińsko- osetyjsko- abchaskiego oraz armeńsko- azerbejdżańskiego. System bezpieczeństwa Kaukazu Południowego został zmonopolizowany przez Kreml podczas wojny z Gruzją w 2008 roku, która wyeliminowała zagrożenie rozciągnięcia wpływów NATO i UE nad regionem. Rosja rozbudowuje konsekwentnie swoje placówki wojskowe na terytorium Kaukazu Południowego. Przedłużenie działalności rosyjskiej bazy w Armenii do 2044 roku i ujawnienie istnienia takich ośrodków w Abchazji to najlepsze przykłady procesu jaki zachodzi w strategicznym dla dywersyfikacji źródeł energii regionie świata. Bardzo ciekawie prezentuje się brak przeciwdziałania takiemu zjawisku ze strony administracji amerykańskiej. Niedawna wizyta Clinton w Gruzji przyniosła jedynie gołosłowne zapewnienia o „nieuznawaniu stref wpływów” przez Waszyngton i zapewnieniu, że poprawa stosunków USA z Rosją „nie odbywa się kosztem Tbilisi”. Sekretarz stanu stwarzała przy tym wrażenie kompletnie nie zorientowanej w sytuacji całego regionu po cenzurze roku 2008. Bardzo trafnie zdefiniował ją gruziński minister stanu ds. reintegracji Temur Iakobaszwili, który rosyjskie rakiety obrony powietrznej S-300 rozmieszczone w Abchazji nazwał "zmianą równowagi sił w regionie". Co ciekawe wtórował mu prezydent Medwiediew, który podczas wizyty w Armenii stwierdził, że „misją Rosji jako największego i najpotężniejszego państwa w regionie (...) jest zapewnienie pokoju i porządku na Kaukazie.”

Arbitraż to kolejna po monopolizowaniu systemu bezpieczeństwa skuteczna i atrakcyjna wizerunkowo forma dominacji rosyjskiej nad regionem. Trzeba pamiętać, że jego polem działania jest konflikt, który nawet w sytuacji próżni należy wzniecić. Rosja jest tlenem, który starannie podsyca kaukaski kocioł bałkański i sprawuje pieczę nad nie uznawanymi przez ONZ obszarami separatystycznymi, których Kaukaz staje się prawdziwą wylęgarnią (Abchazja, Osetia, Górski Karabach). Przykładem nowego rozdania w geopolitycznej układance Kremla może, być patronat Medwiediewa nad porozumieniem podpisanym w 2008 roku przez Armenię i Azerbejdżan w spawie rozpoczęcia rozmów dotyczących ciążącego w stronę Armenii Górskiego Karabachu. Mediacyjny charakter dominacji rosyjskiej w pełni uwidoczni się zapewne po zakończeniu ostatniej, drugiej kadencji przez prezydenta Saakaszwilego. Będzie to okres, w którym zostaną podjęte próby narzucenia rosyjskich interesów Gruzji- kluczowemu państwu na południowym Kaukazie.

Ostatnie zamachy na Północnym Kaukazie przypomniały opinii publicznej o problemie islamskiego terroryzmu. Czeczenia, Dagestan, Inguszetia to nazwy, które brzmią znajomo choć zakres skojarzeń jakie wywołują u statystycznego Polaka jest dość ubogi i zamyka się właściwie w schemacie zamachowiec- bomba- ofiary. Czasem przebłyski pamięci wydobywają na światło dzienne zapomniane już nazwy takie jak teatr w Dubrowce, szkoła w Biesłanie etc. Geneza tych zjawisk nie jest w Polsce analizowana i zamyka się właściwie w terminologii walk o niepodległość (z rosyjskim okupantem). Tymczasem rzeczywistość znacząco odbiega od naszego wyobrażenia.

Źródło terroryzmu

Mimo ogromu tragedii jaki wiąże się z kaukaskim terroryzmem nie należy zapominać o tym, że jest on świadomie wyolbrzymiany przez władze rosyjskie. Idea walki z terroryzmem podchwycona przez premiera Putina jeszcze w czasach jego prezydentury doskonale zaciemnia obraz rzeczywistej sytuacji na Kaukazie Północnym, który boryka się z biedą, wojennymi zniszczeniami i walkami rodzimych klanów kontrolujących jego poszczególne regiony. Moskwa z lubością przypisuje wszelkie etniczne niepokoje na tym terenie aktom międzynarodowego terroryzmu, zręcznie odwracając wzrok światowej opinii publicznej od rzeczywistego źródła problemu, które tkwi na Kremlu…

W rzeczywistości zjawisko terroryzmu na Kaukazie Północnym nie wynika bezpośrednio z dążeń niepodległościowych jego mieszkańców ani z obecności Rosji na tym terytorium. Miejscowa ludność podbita przez Rosję już w XIX wieku po dekadach oporu zaakceptowała ostatecznie wprowadzaną centralnie modernizację Kaukazu. Budowa dróg, miejsc pracy, oświata i nowinki techniczne jakie dotarły do tego peryferyjnego regionu za pośrednictwem Moskwy z czasem doprowadziły do identyfikacji ludności kaukaskiej z państwem radzieckim. Wszystko zmieniło się wraz z upadkiem ZSRR i chaosem jaki wytworzył się na tym terenie, gdy zabrakło siły zdolnej kontrolować ten obszar.