Jeszcze nie tak dawno światu wystarczał parasol ochronny NATO i misje ONZ. Dzisiaj skonsolidowana UE buduje i sukcesywnie wzmacnia tożsamość bezpieczeństwa i obrony, by w ten sposób reagować na konflikty nie tylko w swoim najbliższym otoczeniu, ale również na całym świecie. Polityczny paradoks, kompleks niezaspokojonych ambicji czy racjonalna odpowiedź globalnego gracza na problemy państw rozwijających się i konflikty lokalne?

Zobacz (obecnie trwające operacje):

Misje UE na Bałkanach

Misje UE na Bliskim Wschodzie

Misje UE w Afryce

Misje UE w Azji

 

Pod unijną obronę

Obecnie w realizacji Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Rozwoju (ESDP) uczestniczą wszystkie państwa członkowskie UE, z wyjątkiem Danii. Szczególnie istotne dla rozwoju tej polityki były dwa dokumenty: Deklaracja Petersberska (1992 r.), zawierająca katalog misji, należących początkowo do kompetencji Unii Zachodnioeuropejskiej (akcje humanitarne, akcje ratownicze, operacje utrzymania pokoju, misje zarządzania/reagowania kryzysowego oraz operacje przywracania pokoju) oraz Traktat Amsterdamski (1997), nadający UE zdolność prowadzenia tych misji na równi z Unią Zachodnioeuropejską (na mocy Traktatu o Unii Europejskiej uznano ją za zbrojne ramię Wspólnoty).

Efektem spotkań na szczycie w latach 1999-2000 było z kolei powołanie struktur politycznej kontroli i strategicznego kierownictwa operacji antykryzysowych oraz sił szybkiego reagowania Unii Europejskiej.

Szczegółowe postanowienia przyjęto podczas posiedzeń Rady Europejskiej w Kolonii (3-4 czerwca 1999 r.), Helsinkach (10-11 grudnia 1999 r.) i Nicei (7 - 9 grudnia 2000 r.).

W Kolonii państwa członkowskie przyjęły dwa ważne dokumenty dotyczące ESDP. Pierwszy z nich zawiera plan wzmocnienia ESDP m.in. celem niwelowanie konfliktów bez uszczerbku dla działań NATO, w zgodzie z zasadami Kart Narodów Zjednoczonych. Drugim dokumentem, który tam przyjęto był raport prezydencji niemieckiej, który wskazywał, że ESDP ma polegać na uzyskaniu przez Unię Europejską zdolności do samodzielnego działania, opartego na własnym potencjale wojskowym oraz specjalnych organach i strukturach decyzyjnych.

W grudniu tego samego roku odbył się szczyt Unii Europejskiej w Helsinkach, podczas którego skonkretyzowano decyzje podjęte w Kolonii - opowiedziano się za rozwojem autonomicznych zdolności Unii Europejskiej do podejmowania i prowadzenia antykryzysowych operacji wojskowych, w przypadkach, gdy nie uczyni tego NATO oraz zobowiązano się do stworzenia europejskich sił szybkiego reagowania. Traktat Nicejski przypieczętował dotychczasowe działania, tworząc podstawy traktatowe dla ESDP, która stała się narzędziem wykonawczym Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony. W lutym 2000, podczas szczytu Rady Europejskiej w Sintrze, podjęto decyzje o możliwości prowadzenia misji nie tylko w Europie, ale też na całym świecie.

Od 2003 roku Unia Europejska prowadzi operacje reagowania kryzysowego. Pierwsza typu policyjnego miała miejsce w Bośni i Hercegowinie, z kolei wojskowa w byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii.

W grudniu 2003 r. przywódcy UE przyjęli Europejską Strategię Bezpieczeństwa, w której zdefiniowano potencjalne zagrożenia i działania mogące przeciwdziałać ich powstaniu, zbliżając UE do budowy autonomii strategicznej w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony.

Europejska Strategia Bezpieczeństwa zawiera trzy części:

1. Otoczenie zewnętrzne. Wyzwania globalne i główne zagrożenia(terroryzm, rozprzestrzenianie broni masowego rażenia, konflikty regionalne, państwa upadłe (tzw. failed states) oraz przestępczość zorganizowana.
2. Cele Strategiczne: poszerzenie strefy bezpieczeństwa w Europie, stabilizacja bezpieczeństwa w najbliższym otoczeniu, umacnianie porządku międzynarodowego opartego na efektywnej współpracy.
3. Implikacje dla polityki Europy  (reguły, jakimi kierować się będzie Unia w stosunkach zewnętrznych, w tym ze Stanami Zjednoczonymi)

Podpisany 13 grudnia 2007 r. Traktat Lizboński zawiera z kolei daleko posuniętą reformę WPZiB, w tym zapis klasycznego mechanizmu „casus foederis” (przypadek, w którym traktat zobowiązuje państwa sprzymierzone do wspólnej akcji).