Republika Kuby – usytuowana w archipelagu Wielkich Antyli na Morzu Karaibskim – jest państwem Ameryki Środkowej o niezwykle ciekawej, lecz burzliwej historii. Jednoznaczne określenie systemu politycznego Kuby nie należy do rzeczy łatwych. Chociaż oficjalna nazwa sugeruje, iż ma się do czynienia z republiką, w rzeczywistości jest to republika socjalistyczna.

System partyjny Kuby 

Na Kubie istnieje system jednopartyjny, którego zasady określa kubańska konstytucja z 1976 roku, stwierdzając, że:

Komunistyczna Partia Kuby (...) zorganizowana straż przednia narodu kubańskiego, stanowi przewodnią siłę najwyższą Społeczeństwa i Państwa, która organizuje i ukierunkowuje powszechne wysiłki na rzecz osiągnięcia celów budowy socjalizmu i społeczeństwa komunistycznego [24].

Pomimo, iż dozwolone jest istnienie innych partii politycznych, to i tak posiadają one mało istotny, wręcz marginalny wpływ na politykę kraju, dlatego też z reguły nie występują. Znacznie częściej ich rolę zastępują związki zawodowe skupione w Centrali Pracujących Kuby (Central de Trabajedores de Cuba – CTC). Do najważniejszych organizacji zrzeszających dysydentów kubańskich walczących o pluralizm należy m.in. Kubańska Federacja Kobiet (Federación de Mujeres Cubanas – FMC), Partia Praw Człowieka (Partido Pro-Derechos Humanos), Kubańska Platforma Demokratyczna (Platforma Democratica Cubana - CDP), Kubańska Partia Ortodoksyjna (Partido Cubano Ortodoxo – PCO).

Początki marksizmu na Kubie związane są z pojawieniem się kubańskiej klasy robotniczej w latach 60. XIX wieku. Jednym z pierwszych propagandystów nauki Marksa był tu działający pod koniec XIX wieku – Enrique Roig. W lutym 1899 roku na wyspie została utworzona pierwsza partia socjalistyczna – Socjalistyczna Partia Robotnicza, na czele której stanął rewolucjonista Diego Vincente Tejera. Głosił
on, że powstałe ugrupowanie działać będzie nie tylko na rzecz kubańskiej gospodarki, ale również zabierać będzie stanowisko polityczne. Niestety krótki żywot Socjalistycznej Partii Robotniczej spowodował zainicjowanie w 1900 roku przez Tejera nowego ugrupowania – Partii Ludowej, przekształconej w roku następnym w Robotniczą Partię Ludową. W roku 1904, tuż po utworzeniu Republiki Kuby, na wyspie odbyły się pierwsze częściowe wybory parlamentarne. Zwycięstwo w wyborach odniosła partia konserwatywna, która prócz chęci utrzymania władzy nie zrobiła nic na rzecz ludności pracującej. Był to sygnał dla społeczeństwa, że trzeba stworzć nową własną partię – partię robotniczą. Inicjatywę tę wykorzystał Carlos Valiño, który w styczniu 1905 roku stworzył nową partię robotniczą. Propagowała ona jawnie naukę marksizmu. Głównym celem formacji było prowadzenie godnej polityki na rzecz ludności robotniczej. Zakładano m.in. godziwe warunki pracy dla wszystkich, sześciogodzinny czas pracy dla młodzieży oraz zakaz pracy dla dzieci, walkę klasy robotniczej o wyzwolenie, stworzenie społeczeństwa bezklasowego oraz demokratyzację konstytucji. Ponadto głoszono żądania, aby w kubańskich przedsiębiorstwach pracowało co najmniej 75% Kubańczyków oraz zakazywano zatrudniania siły roboczej z zagranicy. Warto zaznaczyć, że ugrupowania polityczne, które powstały po roku 1902, zawiesiły swoją działalność, bądź zniknęły ze sceny politycznej w wyniku przegranej w wyborach. Przykładem była powstała w 1920 roku Radykalna Socjalistyczna Partia.

Pod wpływem październikowych wydarzeń rewolucyjnych w 1917 roku w Rosji, na Kubie oraz w znacznej części Ameryki Łacińskiej rozprzestrzeniła się szybko nauka marksizmu-leninizmu. W 1920 roku od partii socjalistycznej odłączyła się pewna grupa rewolucjonistów. W 1925 roku lewicowy działacz Julio Antonio Mella wraz ze wspomnianym wcześniej Carlosem Valiño stworzyli nową partię – Komunistyczną Partię Kuby. Do roku 1934 działała ona nielegalnie. Dopiero jej legitymizacja na początku 1935 roku umocniła jej pozycję na scenie politycznej Kuby oraz zwiększyła liczebność członków partii. W wyborach w 1940 roku Komunistyczna Partia Kuby uzyskała aż 80 000 głosów poparcia. Wygrana w wyborach oraz zjednoczenie się ze Związkiem Rewolucyjnym spowodowało powstanie w tym samym roku Rewolucyjnego Związku Komunistów, a w 1944 roku powołanie do życia nowej Ludowo-Socjalistycznej Partii Kuby.

Utworzenie w Meksyku przez Fidela Castro nowego kierunku politycznego pod nazwą Ruch 26 Lipca na przełomie 1955 i 1956 roku doprowadziło do wojny domowej na Kubie. Rezultatem wydarzeń w latach 1957 – 1958 był upadek dyktatury Batisty oraz powstanie Zjednoczonych Organizacji Politycznych [25], przekształconych w 1962 roku w Zjednoczoną Partę Socjalistycznej Rewolucji (El Partido Unido de la Revolución Socialista – PURS). Powołanie do życia nowej partii było niezbędne do ustalenia i realizacji wspólnych celów w dziedzinie politycznej, społecznej oraz gospodarczej. Nowy twór polityczny posiadał strukturę organizacyjną, utworzoną według kryteriów terytorialno-produkcyjnych.

W skład struktury organizacyjnej PURS jako główny organ partyjny wchodziło kierownictwo krajowe, a dodatkowo podległe mu komitety: prowincjonalne, regionalne (powiatowe) i miejskie. Fundamentem tej struktury były organizacje podstawowe tzw. nucleos w zakładach pracy oraz jednostkach wojskowych. Każdy komitet składał się z sekretarza generalnego oraz sekretarzy wyspecjalizowanych: organizacyjnych, do spraw oświaty, do spraw ideologicznych oraz do spraw produkcji. Pierwszym sekretarzem kierownictwa krajowego został Fidel Castro, zaś drugim sekretarzem – Raul Castro.

W październiku 1965 roku kierownictwo krajowe PURS podjęło uchwałę o zmianie nazwy partii na Komunistyczną Partię Kuby [26] (El Partido Comunista de Cuba), która rządzi Republiką Kuby do dnia dzisiejszego. Następnie powołano do życia Komitet Centralny jako kulminację procesu unifikacji partyjnej i „stopnia rozwoju świadomości polityczo-ideologicznej ludu”. Partia ta stała się wedle jej deklaracji programowych „instrumentem tworzenia socjalizmu i komunizmu”.

Za główny cel Komunistycznej Partii Kuby uważa się ochronę niepodległości oraz  zdobyczy podstawowych godności, zdrowia, edukacji, ochrony dzieci i osób starszych. Baza programowa partii zawiera w sobie główne cele całego społeczeństwa. Nowa partia rozbudowała znacznie swoją strukturę organizacyjną w stosunku do swojej poprzedniczki.

Głównym organem partyjnym jest Sekretariat Generalny, na czele którego stoi Fidel Castro. Następnie podporządkowane jest mu Biuro polityczne partii komunistycznej, w którego skład wchodzi 24 członków. Kolejnym ważnym organem jest Komitet centralny, któremu podlegają sekretariaty regionalne, komitety miejskie oraz tzw. oddziały cząstkowe. Za podstawę partii uważa się ich członków, których obecna liczba wynosi 820 000 osób.

Komunistyczna Partia Kuby opiera swoją działalność o zasadę tzw. centralizamu demokratycznego (centralismo democrático). Centralizam demokratyczny oznacza całkowity prymat władzy wykonawczej, w szczególności poszczególnych jednostek trzymających władzę. Charaktertstyczną częścią centralizmu demokratycznego jest fakt, że władze partyjne mają całkowity wpływ na wyborców.  

Zakończenie

Bez wątpienia można stwierdzić, iż system polityczny Kuby ma liczne wady, a władza państwowa nie stwarza korzystnych warunków do rozwoju prawdziwej demokracji. Mechanizmy przyjęte i realizowane na kubańskim terytorium nie raz już stawały się tematem dyskusji pomiędzy przedstawicielami państw demokratycznych. Panowanie jednej tylko partii oraz perfekcyjnie przygotowana propaganda przeciw krajom Zachodu z pewnością nie wpływają na poprawę wizerunku Republiki Kuby na arenie międzynarodowej. Warto zatem zastanowić się chwilę nad słowami przewodniczącego kubańskiego parlamentu Ricarda Alarcón, który kiedyś stwierdził:

Kubański system polityczny działa tak znakomicie, że przez długie lata nie będzie potrzeby go zmieniać. Świat z czasem przekona się, że demokracja na Kubie działa lepiej niż w innych rajach, a jej obywatele są z niej prawdziwie zadowoleni. 

Czy faktycznie tak jest?

Przypisy

[1] Encyklopedia PWN, Warszawa 2008, Wyd. Naukowe PWN.
[2] Encyklopedia PWN, Warszawa 2008, Wyd. Naukowe PWN.
[3] Art. 101 Konstytucji Republiki Kuby z 1976 roku.
[4] Art. 3 Konstytucji Republiki Kuby z 1976 roku.
[5] Art. 12 Konstytucji Republiki Kuby z 1901 roku.
[6] Morawski Wacław, Kierunki rozwoju politycznego Kuby, Lublin 1975, Wyd. Lubelskie.
[7] Art. 119 Konstytucji Republiki Kuby z 1940 roku.
[8] Art. 138 – 147 Konstytucji Republiki Kuby z 1940 roku.
[9] Morawski Wacław, Kierunki rozwoju politycznego Kuby, Lublin 1975, Wyd. Lubelskie.
[10] Morawski Wacław, Kierunki rozwoju politycznego Kuby, Lublin 1975, Wyd. Lubelskie.
[11] Morawski Wacław, Tworzenie podstaw ustrojowych Republiki Kuby 1959 - 1970, Lublin 1972, Wyd. Lubelskie.
[12] Art. 8 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[13] Art. 132 – 132 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[14] Art. 74 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[15] Art. 69 – 86 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[16] Art. 137 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[17] Art. 89 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[18] Art. 90 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[19] Art. 91 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[20] Art. 93 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku
[21] Art. 95 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[22] Art. 98 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[23] Art. 120 Konstytucji Republiki Kuby z 1992 roku.
[24] Art. 5 Konstytucji z dnia 24 lutego 1976 roku.
[25] Zjednoczone Organizacje Polityczne (Organizaciones Revolucionarias Integradas – ORI) – organizacja polityczna powstała w 1961 roku na skutek połączenia się trzech formacji politycznych: Ludowo Socjalistycznej Partii Kuby (El Partido Socjalista Popular de Cuba), Ruchu 26 Lipca Fidela Castro (El Movimiento Revolucionario del 26 de Julio) oraz Rewolucyjnego Dyrektoriatu 13 Marca (El Directorio Revolucionario del 13 Marzo).
[26] Nie należy mylić tej partii z Komunistyczną Partią Kuby powstałą w 1925 roku z inicjatywy Julia Antonia Mella oraz Carlosa Valiño.

Bibliografia