System partyjny

We Włoszech istnieje system wielopartyjny. Występuje duże rozbicie sceny politycznej. Jako że żadna z partii nie ma szans na samodzielne rządzenie krajem, tworzą się bloki-koalicje wyborcze: centrolewicowy, od 1996 pod nazwą Drzewo Oliwne. W ostatnich wyborach w ramach L'Ulivo powstał blok Margherita (PPI, demokraci, Odnowa Włoska).

Blok centroprawicowy, obecnie pod nazwą Casa Delle Liberta'(od 2000), w którym to prym wiedzie Forza Italia Silvio Berlusconiego. W skład wchodzą także Sojusz Narodowy AN, Liga Północna, CCD/CDU i NPSI (Nowa Włoska Partia Socjalistyczna).

Włoscy komuniści - PRC, ze względu na korzyści wyborcze, aprobują program L'Ulivo. Obecnie komuniści dysponują 11 mandatami w Izbie Deputowanych oraz 3 mandatami w  Senacie.

Liga Północna, siła po prawej stronie sceny politycznej, powstała w 1992 r. po połączeniu się Ligi Lombardzkiej z innymi lokalnymi ligami. Obecnie największa partia północnych Włoch protestuje przeciwko wykorzystywaniu bogatej Północy dla udzielania pomocy biednym regionom Południa. W 1997 Liga zmieniła nazwę na Liga Północy na rzecz Niepodległości Padanii- obecnie głównym jej celem jest secesja Padanii (podkreśla się samowystarczalność regionu).

Wymiar sprawiedliwości

Najniższym szczeblem sądownictwa są tzw. sędziowie pokoju (conciliatori) zajmujący się drobnymi sprawami o charakterze cywilnym. Sądem II instancji dla tych spraw lub I instancji w innych sprawach cywilnych jest sąd pretorski. Trybunały są sądami I instancji w sprawach karnych i sądami II instancji przy orzeczeniach sądów pretorskich. Sądy przysięgłych są sądami I instancji dla najcięższych spraw karnych. Sądem Najwyższym jest  Sąd Kasacyjny. Obok sądów powszechnych działają sądy wojskowe. Istnieje także sądownictwo administracyjne (regionalne trybunały administracyjne).

Decentralizacja władzy

Włochy są państwem jednolitym o dużej decentralizacji władzy. Z 20 regionów 5 działa na podstawie specjalnych statusów- jest to pewna forma autonomii przewidziana dla regionów z dużymi mniejszościami narodowymi lub posiadających swoją specyfikę i odrębność (np. Sycylia, Górna Adyga).

Po nowelizacji konstytucji w 2001 roku regiony otrzymały wyłączność ustawodawczą w kwestiach przewidzianych w kompetencji regionów - podobnie gminy, prowincje i miasta metropolitalne. Wszystkie te podmioty posiadają samodzielność finansową. Dla regionów biedniejszych tworzony jest tzw. fundusz wyrównawczy w myśl solidarności społecznej i usuwania nierówności ekonomicznych i społecznych.

W ostatnim czasie prowadzone są prace w parlamencie na rzecz wprowadzenia jeszcze większej samodzielności regionów, a w konsekwencji federacji. Za takim rozwiązaniem optują głównie bogate regiony, teraz mocno obciążone wspieraniem terenów słabiej rozwiniętych. Istnieje jednak problem, czy biedniejsze Południe, gdzie bezrobocie sięga 30%, da sobie samo radę. 

Podsumowanie

Główną słabością włoskiego systemu politycznego jest ogromne rozdrobnienie sceny politycznej na kilkanaście niewiele znaczących partii, które nie są w stanie skonsolidować się, by przedstawić spójny program wyborczy. Tworzą więc mało klarowne koalicje przed wyborami. W ten sposób jakiekolwiek działania legislacyjne obwarowane są warunkami i postulatami często się wykluczającymi. Bardzo poważnie utrudnia to i spowalnia wprowadzanie koniecznych reform.

Ostatnie wybory do władz regionów (kwiecień 2005) i znaczące zwycięstwo centrolewicowej opozycji pokazały, że rządząca koalicja przestała mieć poparcie społeczeństwa. Do spadku tego zaufania w dużej mierze przyczyniła się polityka premiera Berlusconiego - m.in. gospodarcza.

Włochy czeka jeszcze reforma w systemie sądownictwa - powszechnie uważanym za bardzo opieszały.

Urzędem cieszącym się dużym poważaniem w społeczeństwie, a jednocześnie mającym realną władzę jest urząd Prezydenta. Wbrew pozorom nie jest to funkcja tylko reprezentacyjna. Wielokrotnie dzięki uprawnieniom, a także osobistym zaletom prezydenta udało się zażegnać kryzys w polityczny czy społeczny.

Bibliografia:
Konstytucja Włoch, Warszawa 2004
T. Goduń, M. Cygnarowski i in "Leksykon Systemów Politycznych", Warszawa 1999
Strony internetowe:
www.parlamento.it
www.quirinale.it
www.cronologia.it/storia/italia
www.corriere.it