GENEZA: KONSTYTUCJA I USTRÓJ TERYTORIALNY

Początki współczesnego konstytucjonalizmu hiszpańskiego należy wiązać ze schyłkiem i upadkiem działalności nacjonalistycznego dyktatora, generała Francisco Franco (Generalísimo Francisco Franco, Francisco Franco Bahamonde, Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo).  Po jego śmierci w 1975 r. władzę w Hiszpanii przejął wyznaczony przez niego na następcę książę Juan Carlos z dynastii Burbonów. W praktyce już w roku następnym zatwierdzono w ogólnonarodowym referendum ustawę reformującą polityczne struktury państwa: m.in. odrzucono obowiązującą dotąd zasadę reprezentacji ograniczonej, jak również wprowadzono głosowanie powszechne do parlamentu. Demokratyczne reformy oznaczały więc m.in. możliwość wyboru nowego parlamentu (Kortezów), co nastąpiło w 1977 r. Ciało to - działając jako Konstytuanta - uchwaliło w 1978 r. demokratyczną konstytucję, która jeszcze w tym samym roku została zatwierdzona w ogólnonarodowym referendum, jak również podpisana przez króla.

Zobacz też: Raport psz.pl - Systemy polityczne wybranych państw 

Przewodniczący Kongresu Deputowanych (izby niższej Kortezów Generalnych):
Landelino Lavilla Alsina: 1979-1982, UCD
Gregorio Peces-Barba Martínez: 1982-1986, PSOE
Félix Pons Irazazábal: 1986-1996, PSOE 
Federico Trillo-Figueroa: 1996-2000, PP
Luisa Fernanda Rudi Úbeda: 2000-2004, PP
Manuel Marín González: 2004 - współcześnie, PSOE

Przewodniczący Senatu (izby wyższej Kortezów Generalnych):
Antonio Fontán Pérez: 1977-1979, UCD
Cecilio Valverde Mazuelas: 1979-1982 (+ 2001), UCD
José Federico de Carvajal Pérez: 1982-1989, PSOE
Juan José Laborda Martín: 1989-1996, PSOE
Juan Ignacio Barrero Valverde: 1996-1999, PP
Esperanza Aguirre Gil de Biedma: 1999-2002, PP
Juan José Lucas Jiménez: 2002-2004, PP
Francisco Javier Rojo García: 2004 - współcześnie, PSOE

** W nawiązaniu do tematu - ale i na marginesie - warto zauważyć, że od 2004 r. przewodniczącym Parlamentu Europejskiego (UE) jest znany polityk PSOE - Katalończyk,  Josep Borrell Fontelles. Zgodnie z umową dwóch największych frakcji tegoż parlamentu stanowisko to ma sprawować przez 2,5 roku - w drugiej połowie kadencji PE zastąpić ma go (zgodnie z planem) polityk prawicy - Niemiec, Hans Gert Pöttering.

Rząd

Hiszpańskiemu rządowi przewodzi premier, który jest powoływany przez króla. Kandydat na to stanowisko musi cieszyć się zaufaniem Kongresu Deputowanych, przed którym ponosi przecież odpowiedzialność polityczną. Monarcha powołuje także - i na wniosek premiera - pozostałych członków rządu: wicepremierów i ministrów.

Sam proces powoływania rządu obejmuje kilka etapów. Najpierw król proponuje Kongresowi kandydata na szefa rządu, który następnie prosi o zaufanie tej izby. W dalszej kolejności król powołuje - na wniosek premiera - członków rządu. Następnie, jeśli Kongres wyrazi absolutną większością głosów ogólnej liczby deputowanych zaufanie kandydatowi, monarcha mianuje go szefem rządu. W przypadku problemów z uzyskaniem zaufania w przeciągu 48 godzin odbywa się kolejne głosowanie nad tą samą kandydaturą, z tą jednak różnicą, że tym razem wystarcza zwykła większość głosów. W sytuacji, gdy obydwa wskazane wyżej głosowania nie zakończą się wyrażeniem zaufania, król przedstawia nowe kandydatury działając w wyżej wymienionym trybie. Jeżeli w ciągu 2 miesięcy od pierwszego głosowania żaden z kandydatów nie uzyska zaufania, król rozwiązuje obie izby i zarządza nowe wybory.

Do zadań rządu należy kierowanie polityką wewnętrzną, zagraniczną i obronną państwa oraz administracją cywilną i wojskową. Premier nadaje kierunki prac rządu oraz koordynuje funkcje pozostałych członków gabinetu. Można więc w uproszczeniu stwierdzić, że pozycja szefa rządu jest mocna i zbliżona niemieckiej koncepcji Richtlinienkompetenz, czyli mechanizmu kompetencji wytycznych, jaką ma kanclerz RFN.

Jak już zauważono, hiszpański rząd ponosi odpowiedzialność polityczną przed Kongresem Deputowanych - izba ta może doprowadzić do ustąpienia rządu, wybierając nowego premiera. Odpowiedni wniosek o wotum nieufności dla rządu może złożyć 1/10 deputowanych do Kongresu, a do sam mechanizm udaje się wykorzystać, gdy w głosowaniu wniosek poprze absolutna większość. Co warte ponownego podkreślenia, podobny wniosek musi zawierać nazwisko kandydata na nowego premiera (konstruktywne wotum nieufności).

Premier i jego ministrowie ponoszą odpowiedzialność karną przed Izbą Karną Trybunału Najwyższego - w przypadku, gdy oskarżenie dotyczy zdrady lub innego przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu państwa i zarazem popełnionego w związku z wykonywaniem funkcji, oskarżenie może być wniesione na wniosek 1/4 deputowanych do Kongresu i za aprobatą jego większości absolutnej.

Obecnym szefem rządu (2005) jest José Luis Rodríguez Zapatero - kieruje on gabinetem złożonym z ośmiu ministrów i ośmiu pań minister. Członkowie rządu należą do PSOE, a sam gabinet cieszy się poparciem względnej większości w Kongresie - w obu izbach udaje się jednak osiągnąć - wraz z partnerami socjaldemokratów - wymagane większości.

Skład hiszpańskiego gabinetu (2004):
Premier: José Luis Rodríguez Zapatero
Pierwsza wicepremier, szefowa urzędu premiera:María Teresa Fernández de la Vega
Drugi wicepremier, minister gospodarki i finansów: Pedro Solbes Mira
Minister spraw zagranicznych: Miguel Ángel Moratinos Cuyaubé
Minister sprawiedliwości: Juan Fernando López Aguilar
Minister obrony: José Bono Martínez
Minister spraw wewnętrznych: José Antonio Alonso Suárez
Minister infrastruktury: Magdalena Alvarez Arza
Minister ds. wychowania i nauki: María Jesús Sansegundo Gómez de Cadinanos
Minister pracy i spraw społecznych: Jesús Caldera Sánchez-Capitán
Minister przemysłu, turystyki i handlu: José Montilla Aguilera
Minister rolnictwa: Elena Espinosa Mangana
Minister ds. administracji i regionów: Jordi Sevilla Segura
Minister ds. kultury: Carmen Calvo Poyato
Minister zdrowia: Elena Salgado Méndez
Minister środowiska: Cristina Narbona Ruiz
Minister mieszkalnictwa: María Antonia Trujillo Rincón

Hiszpańscy szefowie rządów od 1976 r.:
Adolfo Suárez González: 05.07.1976 - 25.02.1981, UCD
Leopoldo Calvo-Sotelo Bustelo: 25.02.1981 - 02.12.1982, UCD
Felipe González Márquez: 02.12.1982 - 05.05.1996, PSOE
José María Aznar López: 05.05.1996 - 17.04.2004, PP
José Luis Rodríguez Zapatero: 17.04.2004 - współcześnie, PSOE

Hiszpańscy ministrowie spraw zagranicznych od 1976 r.:
Marcelino Oreja Aguirre: 1976-1980, UCD 
José Pedro Pérez Llorca: 1980-1982, UCD
Fernando Morán López: 1982-1985, PSOE
Francisco Fernández Ordónez: 1985-1992, PSOE
Javier Solana Madariaga: 1992-1995, PSOE       
Carlos Westendorp Cabeza: 1995-1996, PSOE
Abel Matutes Juan: 1996-2000, PP
Josep Piqué i Camps: 2000-2002, PP 
Ana de Palacio Vallelersundi: 2002-2004, PP
Miguel Ángel Moratinos Cuyaubé: 2004 - współcześnie, PSOE

Władza sądownicza

W rozbudowanym systemie hiszpańskiego sądownictwa na uwagę zasługuje Trybunał Konstytucyjny. Czuwa on nad zgodnością prawa z konstytucją, którą parlament może zmienić częściowo, całkowicie, bądź wreszcie zrewidować te jej części, które uznano za szczególnie ważne dla zachowania ustroju państwa - inicjatywę ustawodawczą w sprawie zmiany konstytucji posiadają rząd, Kongres Deputowanych - dwie grupy parlamentarne lub 70 deputowanych, oraz Senat - 50 senatorów.

W skład Trybunału Konstytucyjnego wchodzi 12 członków powoływanych przez króla: spośród nich 4 na wniosek Kongresu Deputowanych, 4 na wniosek Senatu, po 2 na wniosek rządu i Rady Głównej Władzy Sądowej (organ zapewniający niezawisłość sądów).

Członkowie Trybunału powoływani są na 9 lat, a co 3 lata ulega wymianie 1/3 składu ciała.

Trybunał rozpoznaje skargi dotyczące zgodności z konstytucją ustaw oraz aktów normatywnych o mocy ustawy, skargi o ochronę praw w związku z pogwałceniem praw i wolności, spory kompetencyjne między państwem a wspólnotami autonomicznymi oraz pomiędzy samymi wspólnotami. Ponadto warto odnotować, że każdy obywatel ma prawo do wniesienia skargi do Trybunału, natomiast rząd hiszpański może zakwestionować przed Trybunałem akty i postanowienia podjęte przez organy wspólnot autonomicznych.

ANEKS:

* www.casareal.es
* www.congreso.es
* www.senado.es
* www.la-moncloa.es
* www.aeci.es
* www.defensordelpueblo.es
* www.elecciones.mir.es
* www.ine.es

* www.sispain.com
* www.hiszpania-online.com

* www.zapateropresidente.com

* www.map-of-spain.co.uk

* www.elpais.es
* www.elmundo.es
* www.abc.es
* www.lavanguardia.es
* www.estrelladigital.es

WYBRANE ŹRÓDŁA:

A. Bandone, Vom Vaterland zum großen Bruder?, www.europa-digital.de (12 kwietnia 2005).

W. Bauchhenss, Spanische Politik, www.europa-digital.de (12 kwietnia 2005).

W. Bauchhenss, Staat und Regierung in Spanien, www.europa-digital.de (12 kwietnia 2005).

W. Bauchhenss, Wechsel in Madrid. Die Attentate verändern Spaniens politische Landschaft, www.europa-digital.de (12 kwietnia 2005).

Burbonowie hiszpańscy, www.marek.and.pl (12 kwietnia 2005).

M. Czaplicki, H. Siek, Państwa "obrzeża" Europy po drugiej wojnie światowej: droga Grecji, Portugalii i Hiszpanii do Wspólnot Europejskich (pik DOC), www.diplomacy.pl (12 kwietnia 2005).

E. Górski, O demokracji w Hiszpanii (1975-1995), Warszawa 1997.

P. Ikonowicz, Odważny Zapatero, www.trybuna.com.pl (9 kwietnia 2005). 

Z. Jakubowska, Naprzód, Hiszpanio?, www.rzeczpospolita.pl (9 kwietnia 2005).  

J. Kimmerle, Spanien: Der iberische Motor weist den Weg, www.europa-digital.de (12 kwietnia 2005).

Hiszpania: ćwierć wieku demokracji, wiadomosci.tvp.pl (9 kwietnia 2005).

J. Lelek, Wybory w cieniu zamachów, www.iberysci.pl (9 kwietnia 2005).

Mały leksykon systemów politycznych, T. Goduń, M. Cygnarowski, S. Dudek, P. Iwaniszczuk, Warszawa 2004.

M. Mróz, Hiszpańska droga do demokratycznej konstytucji (Raport BSE, nr 5) - plik PDF, listopad 1991.

V. M. Pérez-Díaz, Powrót społeczeństwa obywatelskiego w Hiszpanii, Kraków 1996.

M. Sakowicz, Reformy struktury samorządu terytorialnego (Belgia, Hiszpania, Szwecja) [w:] Reforma administracji publicznej w Polsce: uwarunkowania społeczne, ekonomiczne i polityczne, J. Osiński (red.), Warszawa 2000.

U. Schneider, Das Parteiensystem Spaniens, www.hausarbeiten.de (12 kwietnia 2005).

P. Skibiński, Polak, Hiszpan - dwa bratanki, www.wiz.pl (12 kwietnia 2005).

Spanien - Geschichte, www.dennis-reisen.at (12 kwietnia 2005).

M. Wojtaszek, Ustrój, rząd, władza, demokracja..., www.hiszpania-online.com (9 kwietnia 2005).

Wybory europejskie 10-13 czerwca: Hiszpania - członkowie parlamentu, www.elections2004.eu.int (12 kwietnia 2005).