|
UE przez długie lata była i jest zależna od oprogramowania spoza kontynentu. Obecnie dąży do zdobycia trwałych pozycji w tym zakresie, stojąc przy tym przed dużym wyzwaniem - wybrać drogę patentowania oprogramowania czy wolność intelektualną w tej dziedzinie. REKLAMA
Strona 1 z 5 Przedmiotem moich rozważań są patenty na oprogramowanie komputerowe. Podjąłem próbę odpowiedzi na pytania, czy oprogramowanie powinno być „patentowalne” czy nie, czy i na jakich zasadach patenty są przyznawane, jaki jest stan prawno patentowej i autorskiej ochrony programów komputerowych, jakie stanowiska Wspólnot Europejskich w zakresie polityki patentowej, problemów w jej formułowaniu, poglądów naukowych i praktycznych, w podejmowaniu procesów decyzyjnych.
Patenty na oprogramowanie komputerowe to temat interesujący, szeroki, ale i trudny, stąd może jest obecnie jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii prawa patentowego. Programista pracując nad oprogramowaniem łączy ze sobą setki i tysiące algorytmów, rozwiązań, niektóre z nich są nowe, inne – modyfikowane, chronione: prawem autorskim lub patentem. W praktyce pisanie programów komputerowych bez naruszeń prawa jest niemożliwe.
Informatyką określa się zwykle dziedzinę wiedzy i działalności zajmującej się gromadzeniem, przetwarzaniem i wykorzystywaniem informacji. Obróbka tych informacji odbywa się za pomocą komputerów. Oprogramowanie, program komputerowy, aplikacja – to synonimy stosowane do nazywania przeważnie większych programów. Tak więc oprogramowanie to całość programów napisanych dla danego typu sprzętu komputerowego, umożliwiających jego pożyteczne stosowanie. [1] Oprogramowanie tworzą programiści w procesie programowania, czyli opracowania zapisu elektronicznego, który jest narzędziem umożliwiającym i usprawniającym komunikowanie się użytkownika z komputerem. Programowanie opiera się na algorytmach – różnych przepisach, wzorach, według których przekształcamy informacje, by osiągnąć zamierzony cel.
Skuteczność programowania, ułatwiająca codzienne życie milionów ludzi i firm, ma i powinna mieć ogromne znaczenie dla funkcjonowania administracji państwowej (także instytucji Unii Europejskiej), w tym na stanowione przez nią prawo, jako że oprogramowanie komputerowe jest “podstawowym narzędziem wykorzystywanym na co dzień przez setki tysięcy małych i średnich przedsiębiorstw oraz miliony niezależnych wytwórców systemów informatycznych”. [2] Skoro więc prawo własności intelektualnej wpływa na sprawy tak bardzo istotne dla codziennego funkcjonowania ludzi, to wszyscy powinni się zgodzić z tym, iż prawo to stanowi istotny element potencjału gospodarczego w XXI wieku i powinno być rozsądnie stanowione. Ważne jednak jest też stwierdzenie, iż: Informatyka ... nie ma samoistnej wartości; o jej znaczeniu decyduje wartość dodana, jaką generuje w procesach gospodarczych, działaniach administracyjnych i innych zjawiskach realnego świata. [3]
Prawnopatentowa i autorska ochrona programów komputerowych
Naświetlenia wymagają pewne kwestie terminologiczne, które w sposób bezpośredni lub pośredni związane są z pojęciem program komputerowy. Jest to istotne nie tylko z uwagi na złożoność materii tego pojęcia, ale i dające się zauważyć rozbieżności i kontrowersje dotyczące wielu spraw podstawowych o znaczeniu prawnym.
Świat informatyki, w tym oprogramowania, to nie tylko komputery. Mnóstwo urządzeń życia codziennego funkcjonuje dzięki oprogramowaniu i działaniu mikroprocesorów. Zanim to pojawiło się w postaci wynalazku, najpierw był pomysł, ujęty następnie w program (algorytm, kod źródłowy), który stawał się z kolei powszechnie użyteczny. Własność takich wynalazków jest chroniona prawnie. Istnieją różne możliwości tej ochrony – własność przemysłowa i intelektualna – najbardziej znane z nich, to: patenty i prawa autorskie (tzw. copyright na okładkach książek i płyt DVD).
Jaki sposób ochrony jest/może być najwłaściwszy dla oprogramowania komputerowego? Czy w ogóle go chronić? Czy chronić w całości, czy we fragmentach (tzn. algorytmy umieszczone w kodzie źródłowym, produkt końcowy)? Czy patent można zastrzec, gdy mamy do czynienia z algorytmem? Odpowiedzi na te pytania oraz wątpliwości co do ujęcia terminu program komputerowy leżą u podstaw zasad, różnych poglądów i praktyki rozwiązań stosowanych w różnych krajach.
Powszechnie przyjmuje się, także w Polsce, że wynalazek [4] – to nowe rozwiązanie techniczne, innowacja mająca materialną postać i mogąca mieć zastosowanie w gospodarce. Twórcy (współtwórcy) wynalazku przysługuje autorstwo (współautorstwo). Własność wynalazku i wyłączne prawo do korzystania z niego w sposób zarobkowy lub zawodowy stwierdza się przez udzielenie patentu [5] w formie dokumentu i zgodnie z przepisami. Patent gwarantuje wynalazcy ochronę jego praw [6] w danym państwie lub w tych, które podpisały umowę o ochronie praw wynalazczych. Wynalazca może sprzedać patent lub udzielić zezwolenia na korzystanie z niego, czyli licencji. Istnieje określona procedura patentowa (krajowa – ustawowa lub międzynarodowa – konwencyjna), co do udzielania, potwierdzania i zastrzegania patentów, stosowana przez urzędy patentowe (narodowe oraz obowiązujące w wielu bliskich krajach, np. patent europejski, euroazjatycki). Patent jest więc „swoistą umową” między wynalazcą i społeczeństwem, w której ten pierwszy – zgodnie z łacińskim znaczeniem słowa patent – być otwartym – otwiera tajemnicę wynalazku, a drudzy – udzielają mu zgody, monopolu na czerpanie z niego wyłącznych korzyści. Twórców takich wynalazków wspierają systemy patentowe. Wspierają też tym samym rozwój techniki. Życie modyfikuje jednak funkcjonowanie systemu – patenty służą obecnie bardziej zwrotowi nakładów niż otwieraniu tajemnic.
Powyższe pojęcia/terminy przynależą do sfery technicznej, są raczej rozumiane i społecznie przyjmowane oraz mniej lub bardziej precyzyjnie określane w przepisach prawnych. Wyjaśnienie natomiast terminu wynalazki realizowane za pomocą komputera jest trudne i nie bardzo wiadomo, co oznacza, a jego interpretacja jest w praktyce wieloznaczna. Szerszą wykładnię tego pojęcia sugerującą wręcz, że programy komputerowe mogą być wynalazkami zaproponowano w projekcie dyrektywy patentowej, o następującym brzmieniu:
Wynalazek wdrażany przy pomocy komputera oznacza wynalazek w sensie Europejskiego Urzędu Patentowego – EPO, wykonywanie którego wymaga użycia komputera, sieci komputerowej lub innego programowalnego urządzenia i mający w swojej realizacji, poza cechami technicznymi, które każdy wynalazek musi posiadać, jedną lub więcej cech nietechnicznych, które są realizowane całkowicie lub częściowo przez komputerowy program lub programy. [7]
|
