|
Film animowany w reżyserii Marjane Satrapi i Vincenta Paronnaud pt. "Persepolis" był jednym z najciekawszych filmów prezentowanych w ubiegłym roku na polskich ekranach, a na pewno jednym z najbardziej oryginalnych. Powody, aby go przypomnieć są co najmniej dwa: po pierwsze w tym roku mija 30 rocznica islamskiej rewolucji w Iranie, o której film opowiada, a po drugie znalazł się on w "10" najlepszych filmów roku zdaniem krytyków współpracujących z miesięcznikiem "Kino". REKLAMA
 Mija 30 lat, odkąd w Iranie proklamowana została republika islamska. Wcześniej kraj opuścił szach Mohammed Reza Pahlawi. Za jego rządów terroryzowano opozycję, nieprawomyślnych zamykano w więzieniach, torturowano i mordowano. Szach był jednak wspierany i hołubiony przez Zachód. Do czasu. Pod koniec lat 70. w kraju wybuchły zamieszki, które przerodziły się w rewolucję. Szach został obalony. Choć rewolucja była dziełem różnej maści opozycjonistów, to w jej wyniku władzę przejęli szyiccy fundamentaliści. Do kraju z wygnania powrócił ich przywódca ajatollah Ruhollah Chomeini. W 1979 r. Iran stał się republiką islamską. Rewolucja nie przyniosła Irańczykom wolności, a jedynie zmieniła formę ich zniewolenia. Świecka dyktatura szacha zastąpiona została rządami ajatollahów, duchowych przywódców szyizmu. Witold Gombrowicz napisał kiedyś, że zakończenie II wojny światowej nie przyniosło Polakom wyzwolenia – "stało się ono wymianą jednej nocy na drugą (...) po prostu ten sam zapalony papieros przechodził z ręki do ręki, by przypiekać nadal człowiekowi skórę". To samo - w pewnym oczywiście uproszczeniu - można powiedzieć o irańskiej rewolucji.
Ciekaw jestem czy Marjane Satrapi, autorka komiksu "Persepolis" i filmu animowanego pod tym samym tytułem zgodziłaby się z moją opinią. Ale po obejrzeniu filmowego obrazu jej autorstwa wydaje mi się, że mogłaby mi przyznać rację. "Persepolis" pokazuje jak szybko w Irańczykach zabito poczucie nadziei na wolność, a przynajmniej jak szybko próbowano ją zabić. Historia najnowsza Iranu pokazana w filmie Satrapi opowiedziana jest z perspektywy teherańskiej rodziny inteligenckiej, w której wychowywała się główna bohaterka. Opowieść oparta została o wspomnienia autorki. To nadaje animowanemu filmowi ciężar autentycznego świadectwa.
Wydarzenia opowiadane są przez pryzmat doświadczeń kolejno małej dziewczynki, dorastającej dziewczyny i młodej kobiety, choć narratorka snuje swą opowieść już z punktu widzenia emigrantki zmuszonej do opuszczenia rodzinnego kraju. Kiedy ajatollahowie sięgali po władzę, była małym dzieckiem. Pochodziła z rodziny lewicujących inteligentów, którzy na zakonspirowanych spotkaniach z równie zaangażowanymi politycznie bliskimi nie kryli swego sprzeciwu wobec rządów szacha. Rewolucję przyjęli z nadzieją – z nadzieją, z którą szybko musieli się pożegnać, gdy tylko strażnicy islamskiej rewolucji zaczęli wprowadzać nowe zakazy i nakazy. Symboliczną postacią w opowieści Satrapi jest wujek-komunista. Ofiara ciężkich represji w czasach szacha, zostaje wtrącony do więzienia także za rządów ajatollahów. Dla małej Marjane jest kimś wyjątkowym, bohaterem, którego przesłanie towarzyszy jej przez całe życie.
Ale Iran się zmienia, bohaterowie muszą dostosować się do wymogów nowej władzy. Wybucha wojna z Irakiem, pochłania coraz więcej ofiar, młodych "męczenników" – jak chce oficjalna propaganda. Mała Marjane próbuje jednak, mimo panującego reżimu, żyć życiem normalnej nastolatki. Słucha zakazanej zachodniej muzyki, nosi buty NIKE, chce bawić się i korzystać z życia. Jest młoda i zbuntowana, a bunt w rządzonym przez fundamentalistów Iranie jest zagrożeniem. Gdy skala represji nasila się, rodzice wysyłają Marjane do Europy. Tam młoda Iranka konfrontuje swe życiowe doświadczenia oraz wyobrażenia o Zachodzie z miejscową rzeczywistością. Zderzenie kultur jest dla niej bardzo bolesne.
Opowieść Marjane Satrapi można byłoby przenieść na ekran w postaci filmu fabularnego. Ale wówczas jej historia wiele by straciła. Oparty na komiksie Satrapi film animowany dał nie tyle lepsze, co inne środki oddziaływania na widza. Film jest czarno-biały, oszczędny, skromny, ale narysowany ostrą kreską. Ale jego największy atut to sama opowieść i jej dziecięco-dziewczęca perspektywa. Dodaje tej w gruncie rzeczy smutnej i refleksyjnej historii ogromną dawkę poczucia humoru, które momentami jest chyba jedynym sposobem zachowania własnej wolności i jedyną bronią w walce z opresyjnym reżimem. A choć młoda Marjane zmuszona jest do życia w zbrutalizowanym świecie, to jej uczucia i pragnienia niewiele różnią się od tych przeżywanych przez rówieśniczki z Zachodu. Tak samo potrzebuje bliskości, miłości, wolności. Ale jej sytuacja, jej życie w rządzonym przez srogie nakazy i zakazy Iranie nadaje temu inny, wyjątkowy kontekst. Dlatego też jej historia jest tak bardzo interesująca i przejmująca.
W tej smutno-śmiesznej historii ważny jest też rys społeczno-politycznej satyry. Przede wszystkim wymierzona jest w opresyjny reżim szyickich fundamentalistów, ale nie oszczędza, ani nie usprawiedliwia zbrodniczego szacha, jednocześnie ukazuje cynizm Zachodu, który prowadził wobec Iranu skomplikowaną grę polityczną, a także obnaża i uderza w nihilizm zachodniego świata, w którym to, co dla zniewolonych ludzi – na przykład z Iranu – jest świętością, dla mieszkańców Europy jest już tylko wyświechtanym frazesem. Nie ma w "Persepolis" ataku na religię jako taką, jest natomiast głos sprzeciwu wobec fanatyzmu i wobec łamania ludzkiej godności, protest przeciwko odbieraniu człowiekowi jego prawa do indywidualności. Zarazem jednak film Satrapi pokazuje siłę i rolę rodziny jako najmocniejszego oparcia, bez bliskości i pomocy której człowiek więdnie, traci nadzieję. "Persepolis" można więc widzieć jako rodzaj hołdu złożonego przez autorkę ludziom, w których znajdywała wsparcie, rodzicom, wujowi-rewolucjoniście czy wspaniałej babci.
Film Satrapi zachwyca wyrafinowaną grą konwencjami. Liczne są w nim odwołania zarówno do historii i kultury Iranu, jak i do zachodniej kultury popularnej. I choć jest to tylko czarno-biały film animowany, na pierwszy rzut oka mało efektownie wyglądający na tle barwnych hollywoodzkich produkcji animowanych, to jednak ogląda się go z przejęciem, a losy głównej bohaterki i jej bliskich, chociaż ujęte w rysunkowy cudzysłów, traktuje się jak najbardziej serio.
Dowodem na klasę filmu są liczne wyróżnienia i nagrody. "Persepolis" było w ubiegłym roku nominowane nie tylko w kategorii "Najlepszy film animowany" do Oscara i Nagrody BAFTA, ale także na równych prawach z filmami fabularnymi w kategorii "Najlepszy film obcojęzyczny" do Złotych Globów i BAFTA'y. We Francji nagrodzono obraz Satrapi i Parronaud Cezarami za najlepszy debiut oraz najlepszy scenariusz adaptowany. Film otrzymał również Nagrodę Jury na Festiwalu w Cannes w 2007 r.
"Persepolis". Francja/USA 2007. Reżyseria i scenariusz (na podstawie komiksu Marjane Satrapi): Vincent Paronnaud i Marjane Satrapi. Głosów użyczyli m. in.: Chiara Mastroianni, Catherine Deneuve, Danielle Darrieux. |
W trakcie nieformalnego spotkania Rady Europejskiej w Brukseli (23.05) przywódcy państw UE nie znaleźli porozumienia w sprawie środków koniecznych do osiągnięcia wzrostu gospodarczego w Europie. 
Fala kryzysu finansowego, która w 2009 roku przelała się ze Stanów Zjednoczonych na kontynent europejski uderzyła w najsłabsze punkty gospodarek państw Unii Europejskiej, pogarszając sytuację w sektorze bankowym i/lub powodując zadłużenie finansów publicznych ponad progi...
