24 marca czeski parlament przegłosował wotum nieufności wobec rządu Mirka Topolanka. Upadek rządu raczej nie powinien przeszkodzić prezydencji w działaniach na płaszczyźnie technicznej, ale może sprawić trudności w forsowaniu swoich priorytetowych inicjatyw politycznych. Dymisja ta nastąpiła w bardzo trudnym momencie połowy przewodnictwa w Unii Europejskiej i trakcie znacznego pogarszania sytuacji ekonomicznej. Działania Pragi, dotychczas spotykały się ze sceptycznymi ocenami ze strony Berlina i Paryża, którym najbardziej nie podobał się sposób walki z kryzysem gospodarczym. Dlatego słaba pozycja Czech, może skłaniać inne państwa do przejęcia inicjatywy w UE. Tym samym istnieje ryzyko, że dotychczasowe priorytetowe cele Pragi mogą zostać zepchnięte na drugi plan. Może to też przenieść się na stabilność regionu Europy Środkowo-Wschodniej i przełożyć się negatywnie na jej wiarygodności dla zagranicznych inwestorów. Patrząc dalekosiężnie prezydentura czeska i brak jej sukcesu, może zaważyć na postrzeganie nowych krajów członkowskich UE, które mają ograniczony potencjał do efektywnego sprawowania prezydentury m.in. ze względu na wewnętrzną sytuację polityczną.[30] Istnieje również ryzyko, że za głównych hamulcowych UE zostaną uznani Czesi, przejmując to negatywne miano od Irlandczyków. Dlatego przed Pragą stoi obecnie wyzwanie zapewnienia otoczenia międzynarodowego, że jej wewnętrzne problemy nie przełożą się na dalsze przewodnictwo w Unii.

Przypisy:
[1] Work Programme of the Czech Presidency, Europe without barriers, 13.01.2009, URL: http://www.eu2009.cz/programme-en , str V.
[2]  Morawiec Rafał, Prezydencja Republiki Czeskiej w Unii Europejskiej, Warszawa 08.01.2009, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 1 (533).
[3]  Lehtonen Tiia, Czech Point: A Mid-Term Evaluation of an On-Going Small State Presidency, Helsinki 18.03.2009, The Finnish Institute of the International Affairs, Briefing Paper 28.
[4] Kreczmańska Aleksandra, Strategia rozwiązania kryzysu wokół traktatu lizbońskiego, Warszawa 17.12.2008, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 63 (531).
[5]  Francja już jesienią 2008 roku kwestionowała realne możliwości efektywnym kierowaniem UE przez Czechy, w świetle nadzwyczajnych wydarzeń, jakie stoją przed Europą w 2009 roku. Nicolas Sarkozy powtórzył ataki ponownie w lutym, dyskredytując czeski rząd i dążąc do marginalizacji znaczenia czeskiej prezydentury w najważniejszych sprawach, wzmacniając pozycję państw strefy euro w przeciwdziałaniu kryzysowi. W: <boc>, Napięcia na linii Praga-Paryż wokół unijnej prezydencji, Warszawa 11.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 6 (81).
[6]  <boc>, Czechy: Premier Topolanek broni się przed eurosceptykami, Warszawa 10.12.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 40 (74).
[7]  Braml Joseph, Help Wanted: Energy Coordinator, Berlin spring 2009, DGAP Internationale Politik, The Journal of the German Council on Foreign Affairs, volume 10/2009.
[8]  Cresp, Juan I., A Tool for the Economic Crisis: A single European Treasury, Madrid 10.03.2009, Real Institutio Elcano, Analyses of the Real Institutio Elcano 31 (2009).
[9]  Lehtonen Tiia, Czech Point….
[10] Tamże.
[11] Bocian Mariusz, Czechy na czele Unii Europejskiej, Warszawa 17.12.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 41 (75).
[12] Work Programme of the Czech Presidency…
[13] 11-12 grudnia Rada Unii Europejskiej (opierając się na wcześniej opracowanym projekcie Komisji Europejskiej) zgodziła się co do walki z kryzysem poprzez skoordynowane działania członków UE a instytucjami wspólnotowymi, podobnie jak w przypadku pomocy instytucjom finansowym (skoordynowaną pomoc dla sektora finansowego podjęto w październiku 2008 roku). Jest on zatem logiczną kontynuacją działań ratunkowych podjętych jesienią ubiegłego roku w sektorze finansowym. Niektóre państwa członkowskie UE obawiały się, że ich efektem będzie zwiększenie deficytu budżetowego państw członkowskich UE. Dlatego niezwykle istotne było nadmienienie przez Radę Europejską istotność Paktu Stabilności i Wzrostu w zależności hamowania wzrostu wydatków publicznych.. W: Koczor Marcin, Plan koordynacji działań UE na rzecz naprawy gospodarki, Warszawa 17.12.2008, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 62 (530).
[14] Lehtonen Tiia, Czech Point…
[15] Work Programme of the Czech Presidency... str 2-4.
[16] Plan ten spotkał się z dużą krytyką wewnątrz UE, szczególnie negatywnie postrzegały projekt kraje Europy Środkowo-Wschodniej, które pod przewodnictwem Polski zebrały się w dniu szczytu i wspólnie dały wyraz poparcia dla respektowania prawa wspólnotowego dotyczącego ram funkcjonowania rynku wewnętrznego. W: Koczor Marcin, Walka z kryzysem gospodarczym w Unii Europejskiej – wyniki nieformalnego szczytu z 1 marca 2009r., Warszawa 04.03.2009, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 13 (545).  
[17] Oświadczenie odrzucenia protekcjonizmu należ postrzegać jako mało realistyczne, ponieważ państwa zachodnie pewne przybiorą odmienne formy ochrony własnych rynków i przedsiębiorstw. W: <boc>, Europa Środkowa przeciw protekcjonizmowi, Warszawa 04.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 9 (84).
[18] <ŁAN>, Pieniądze unijne, warunki niemieckie, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).
[19] “Mechanizm pomocy” w znacznym stopniu umożliwia obniżenie kosztów pozyskiwania środków, dzięki instrumentowi udzielania unijnych gwarancji dla kredytów pozyskiwanych na rynkach finansowych przez państwa nie mającej wspólnej unijnej waluty euro.
[20] Work Programme of the Czech Presidency…, str VI-VII, 7-9.
[21] Konflikt rosyjsko-ukraiński przyczynił się do wznowienia debaty publicznej o bezpieczeństwie energetycznym Europy. 18 krajów członkowskich Unii Europejskiej było co najmniej częściowo dotkniętych brakiem dostaw gazu rosyjskiego przechodzącego przez Ukrainę (gazociągami ukraińskimi przechodzi około 80% dostaw tego rosyjskiego surowca do Europy) W: Behrens Arno, Learning from the Crisis: A Market Approach to Securing European Natural Gas Supplies, Brussels March 2009, Center for European Policy Studies, CEPS Policy Brief no. 183.
[22] Kolejny rosyjsko-ukraiński konflikt gazowy wykazał, że Unia Europejska nie wyniosła niczego z podobnego konfliktu z 2006 roku i nie była lepiej przygotowana do krótkoterminowych braków dostaw tego niezwykle ważnego surowca.
[23] Szpala Marta, Mariusz Bocian, Nowe koncepcje bezpieczeństwa energetycznego państw Europy Środkowej i Bałkanów, Warszawa 28.01.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 4 (79).
[24] W dniach 12 i 13 lutego premier Topolanek odwiedził Kazachstan, Turkmenistan i Azerbejdżan sondując możliwość pogłębienia współpracy między tymi krajami i Unią Europejską oraz udziału prezydentów państw zaangażowanych w projekt Nabucco na majowym szczycie w Pradze. Rozmowy zakończyły się zapewnieniem stron o zintensyfikowaniu współpracy energetycznej mimo niepewnych losów projektu. W: <wol>, Unia Europejska szuka dostawców gazu dla Nabucco, Warszawa 18.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 7 (82).
[25] Łaskot-Strachota Agata, Kontrowersje wokół unijnych pieniędzy dla Nabucco, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).
[26] W: Devrim Deniz, Evelina Schulz, The Eastern Partnership: An Interim Step Towards Enlargement?, Madrid 10.02.2009, Real Institutio Elcano, Analyses of the Real Institutio Elcano 22 (2009).
[27] Work Programme of the Czech Presidency…, str. VII-VIII, 23-24.
[28] Work Programme of the Czech Presidency…, str. 23-24.
[29] Przed szczytem, Prezydent Czech Vaclav Klaus oznajmił, że spór gazowy pomiędzy Rosją i Ukrainą nie jest sprawą europejską – mimo faktu, że pewne szkoły i fabryki zostały zmuszone do przerwania pracy i ogrzewanie zostało wyłączone w niektórych wschodnioeuropejskich krajach w rezultacie braku dostaw gazu.
[30] Sadowski Rafał, Mariusz Bocian, Czechy: Rząd Topolanka odwołany, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).

Bibliografia:

Materiały publikowane na stronie czeskiej prezydencji:

1. http://www.eu2009.cz/default.htm
2. Work Programme of the Czech Presidency, Europe without barriers, 13.01.2009, URL: http://www.eu2009.cz/programme-en

Publikacje anglojęzyczne:

1. <AM>, Czech EU presidency pushes for swift direct US-Iran talks, Islamic Republic News Agency 26.01.2009, URL: http://www5.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=319737&IdLanguage=3
2. Behrens Arno, Learning from the Crisis: A Market Approach to Securing European Natural Gas Supplies, Brussels March 2009, Center for European Policy Studies, CEPS Policy Brief no. 183.
3. Braml Joseph, Help Wanted: Energy Coordinator, Berlin spring 2009, DGAP Internationale Politik, The Journal of the German Council on Foreign Affairs volume 10/2009.
4. Cresp, Juan I., A Tool for the Economic Crisis: A single European Treasury, Madrid 10.03.2009, Real Institutio Elcano, Analyses of the Real Institutio Elcano 31 (2009).
5. Devrim Deniz, Evelina Schulz, The Eastern Partnership: An Interim Step Towards Enlargement?, Madrid 10.02.2009, Real Institutio Elcano, Analyses of the Real Institutio Elcano 22 (2009).
6. Dieter Heribert, Managing the Financial Crisis – Is Europe Getting It right ?, Berlin 01.02.2009, German Institute for International and Security Affairs, SWP Comments no. 1.
7. Duleba Alexander, Lucia Najšlová, Vladimír Benč, Vladimír Bilčík, The Reform of the European Neighborhood Policy, Bratislava 2008, Research Center for the Slovak Foreign Policy Association.
8. Gros Daniel, Europe’s Two Priorities for the G20, Brussels 14.11.2008, Center for European Policy Studies, CEPS Commentary
9. Lanoo Karel, Concrete Steps Towards More Integrated Financial Oversight. The EU’s Policy Response to the Crisis, Brussels 01.12.2008, Center for European Policy Studies, CEPS Task Force Report.
10. Lefebvre Maxime, An Evaluation of the French EU Presidency, Madrid 17.03.2009, Real Institutio Elcano, Analyses of the Real Institutio Elcano 43 (2009).
11. Lehtonen Tiia, Czech Point: A Mid-Term Evaluation of an On-Going Small State Presidency, Helsinki 18.03.2009, The Finnish Institute of the International Affairs, Briefing Paper 28.
12. Van Schaik Louise, EU leaders should not be afraid to already embrace the climate change and energy package, The Hague 05.03.2009, Clingendael European Studies Programme, CESP Commentary.
    

Biuletyn analityczny Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych:

1. Koczor Marcin, Plan koordynacji działań UE na rzecz naprawy gospodarki, Warszawa 17.12.2008, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 62 (530).
2. Koczor Marcin, Walka z kryzysem gospodarczym w Unii Europejskiej – wyniki nieformalnego szczytu z 1 marca 2009 r., Warszawa 04.03.2009, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 13 (545).
3. Kreczmańska Aleksandra, Strategia rozwiązania kryzysu wokół traktatu lizbońskiego, Warszawa 17.12.2008, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 63 (531).
4. Morawiec Rafał, Prezydencja Republiki Czeskiej w Unii Europejskiej, Warszawa 08.01.2009, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 1 (533).
5. Wyciszkiewicz Ernest, Najważniejsze elementy kompromisu energetyczno-klimatycznego, Warszawa 19.12.2008, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Biuletyn nr 64 (532).
   

Publikacje Ośrodka Studiów Wschodnich:

1. Strachota Krzysztof, Wojciech Górecki, Kaukaz Południowy i Azja Centralna po wojnie rosyjsko-gruzińskiej – konsekwencje geopolityczne, Warszawa 24.09.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich
   

Biuletyn analityczny Ośrodka Studiów Wschodnich „BEST OSW”:

1. <boc>, Czeska prezydencja w obliczu kryzysów, Warszawa 07.01.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 1 (76).
2. <boc>, Europa Środkowa przeciw protekcjonizmowi, Warszawa 04.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 9 (84).
3. <boc>, Mały krok w stronę ratyfikacji Traktatu Lizbońskiego w Czechach, Warszawa 25.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 8 (83).
4. <boc>, Napięcia na linii Praga-Paryż wokół unijnej prezydencji, Warszawa 11.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 6 (81).
5. <boc>, Czechy: Premier Topolanek broni się przed eurosceptykami, Warszawa 10.12.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 40 (74).
6. Bocian Mariusz, Czechy na czele Unii Europejskiej, Warszawa 17.12.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 41 (75).
7. Bocian Mariusz, Łukasz Antas, Kryzys gazowy paraliżuje Europę Środkową i Bałkany, Warszawa 14.01.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 2 (77).
8. Bocian Mariusz, Unijny szczyt przeciwko protekcjonizmowi gospodarczemu i walka o podział wpływów w UE, Warszawa 18.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 7 (82).
9. <dab>, Czechy opóźniają przyjęcie Euro, Warszawa 28.01.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 4 (79).
10. <ŁAN>, Berlin nie zgadza się na unijne finansowanie inwestycji w energetyce, Warszawa 18.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 7 (82).
11. <ŁAN>, Pieniądze unijne, warunki niemieckie, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).
12. Łaskot-Strachota Agata, Kontrowersje wokół unijnych pieniędzy dla Nabucco, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).
13. Łoskot-Strachota Agata, Łukasz Antas, Kontrowersje wokół unijnych planów rozbudowy infrastruktury energetycznej, Warszawa 05.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 5 (80).
14. <MarSz>, Słowenia zapowiada dalszą blokadę przyjęcia Chorwacji do UE, Warszawa 14.01.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 2 (77).
15. <MarSz>, UE pomoże rozwiązać konflikt słoweńsko-chorwacki, Warszawa 11.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 10 (85)
16. Sadowski Rafał, Mariusz Bocian, Czechy: Rząd Topolanka odwołany, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).
17. Szpala Marta, Mariusz Bocian, Nowe koncepcje bezpieczeństwa energetycznego państw Europy Środkowej i Bałkanów, Warszawa 28.01.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 4 (79).
18. <wol>, Unia Europejska szuka dostawców gazu dla Nabucco, Warszawa 18.02.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 7 (82).

Biuletyn analityczny Ośrodka Studiów Wschodnich „Tydzień na Wschodzie”:

1. Górska Anna, Rosja przeciwko unijno-ukraińskiej współpracy gazowej, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).
2. Jarosiewicz Aleksandra, Kazaska ropa bliżej ropociągu Baku-Tbilisi-Ceyhan, Warszawa 22.10.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr  34.
3. Łoskot-Strachota Agata, Krzysztof Strachota, Zachód gra o kaspijskie surowce, Warszawa 19.11.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 37.
4. <ola>, Turkmeńsko-azersko-turecki szczyt w Turkmenbaszy, Warszawa 03.12.2008, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 39.
5. <WojK>, Siergiej Ławrow krytykuje Partnerstwo Wschodnie, Warszawa 25.03.2009, Ośrodek Studiów Wschodnich, nr 12 (87).