10 czerwca 1999 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła Rezolucję nr 1244 o warunkach przywrócenia pokoju w Jugosławii. Oznaczało to początek nowego, trudnego zadania: przywracania spokoju i stabilizacji w Kosowie oraz odbudowy prowincji. Nad opuszczoną przez Serbów Prisztiną powiewała nie granatowa flaga NATO, a jasnobłękitna ONZ.

9 czerwca 1999 roku brytyjski generał sir Michael Jackson w imieniu NATO podpisał porozumienie o warunkach wycofania wojsk serbskich z Kosowa. [1] Dzień później sekretarz generalny NATO Javier Solana wydał głównodowodzącemu wojskami sojuszu w Europie generałowi Wesleyowi Clarkowi rozkaz wstrzymania nalotów, po czym o fakcie zakończenia działań zbrojnych powiadomił sekretarza generalnego ONZ Kofiego Annana. Cztery godziny później Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła Rezolucję nr 1244 o warunkach przywrócenia pokoju w Jugosławii. Za głosowało 14 członków Rady, przy jednym wstrzymującym się głosie Chin. [2]

Inaczej niż plan wojny, plan pokoju na terytorium Jugosławii wprowadzono nie decyzją Rady Północnoatlantyckiej, a Rady Bezpieczeństwa ONZ, z aktywnym udziałem Rosji i Chin oraz wielu mniejszych państw spoza NATO (w fazie przejściowej były to inicjatywy G-8 z Rosją i Japonią, chociaż bez Chin). [3]

Status międzynarodowy Kosowa

Rada Bezpieczeństwa ONZ obradująca w Nowym Jorku podjęła wszystkie ostateczne decyzje o statusie politycznym Kosowa oraz o mandacie, składzie narodowym (z kontyngentem rosyjskim włącznie) i zasadach postępowania sił KFOR (Kosovo Implementation Force) oraz Misji Tymczasowej Administracji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Kosowie UNMIK (United Nations Interim Administration Mission in Kosovo). Nad opuszczoną przez Serbów Prisztiną powiewała nie granatowa flaga NATO, a jasnobłękitna ONZ. [4]

Państwa członkowskie ONZ i odpowiednie organizacje międzynarodowe zostały upoważnione mocą Rezolucji nr 1244 do wysłania do Kosowa sił bezpieczeństwa KFOR. Miały one za zadanie: [5]
- zapobiegać wznowieniu starć między członkami różnych grup etnicznych;
- nadzorować demilitaryzację UCK;
- zapewnić bezpieczny powrót uchodźcom;
- umożliwić swobodne działanie cywilnych organizacji międzynarodowych.

Początkowa wielkość wojsk KFOR wynosiła 50 tys. żołnierzy (42 tys. w samym Kosowie i 7,5 tys. w jednostkach pomocniczych w Macedonii, Albanii i Grecji), jednak skład liczbowy sił KFOR ulegał stopniowemu zmniejszaniu. Zmianie ulegała także struktura organizacyjna KFOR, która początkowo opierała się na pięciu, a obecnie na czterech wielonarodowych brygadach. Większość żołnierzy KFOR pochodzi z państw europejskich. [6]

Administracja ONZ utworzona została na czas nieokreślony. Może zostać rozwiązana jedynie poprzez głosowanie Rady Bezpieczeństwa ONZ, co wymaga jednomyślności wszystkich stałych członków w kwestii, co ewentualnie zastąpi UNMIK. Oznacza to również, iż Moskwa i Pekin mogą wetować niepodległościowe aspiracje kosowskich Albańczyków, próby podziału prowincji oraz jakiekolwiek inne formy rozstrzygnięcia statusu prowincji. [7]

Rezolucja nr 1244, w przeciwieństwie do precyzyjnego w tym aspekcie projektu porozumienia z Rambouillet, zakładała autonomię Kosowa i nie precyzowała obszarów kompetencji Federalnej Republiki Jugosławii i Republiki Serbii w prowincji. Jeśli porozumienie z Rambouillet tworzyło z Kosowa jednostkę autonomiczną w ramach Jugosławii, jednostka utworzona mocą Rezolucji nr 1244 jest tworem zupełnie oddzielnym. [8]

Budżet UNMIK w roku fiskalnym 2007/2008 wyniósł ponad 210 mln USD. W styczniu 2008 roku w tymczasowej administracji ONZ pracowało 462 pracowników zagranicznych, 1892 lokalnych oraz 125 wolontariuszy ONZ. W ramach misji OBWE w 2007 roku pracowało w Kosowie 283 pracowników zagranicznych i 716 lokalnych. [9] Sekretarz generalny ONZ składa cykliczne raporty Radzie Bezpieczeństwa ONZ opisujące bieżące działania UNMIK. Najnowszy raport powstał 10 czerwca 2009 roku. [10]

Na czele misji UNMIK stoi Specjalny Przedstawiciel Sekretarza Generalnego ONZ ds. Kosowa SRSG (Special Representative of the UN Secretary-General). Jest on zwierzchnikiem pozostałych pracowników Misji, którzy pochodzą z różnych organizacji międzynarodowych. Głównymi departamentami są: [11]
- Biuro Oficera Łącznikowego;
- Biuro Nadzoru Wewnętrznego;
- Biuro Audytora;
- Biuro Doradcy Prawnego;
- Biuro ds. Powrotów i Społeczności Lokalnych;
- Biuro Spraw Politycznych;
- Biuro Rzecznika oraz Informacji.

UNMIK nadzoruje lokalne instytucje w celu zbudowania demokratycznych struktur władzy. Aby to osiągnąć ma prawo wymusić wprowadzenie niezbędnych zmian i reform. Może tworzyć nowe instytucje polityczne i gospodarcze. [12] Pod kontrolą UNMIK znajdują się wszystkie dawne państwowe przedsiębiorstwa w prowincji. [13] W skład kompetencji UNMIK wchodzą następujące obszary: [14]
- pełnienie podstawowych funkcji administracyjnych;
- dążenie do ustanowienia trwałej autonomii i samorządności w prowincji;
- ułatwianie politycznego procesu określającego przyszły status Kosowa;
- koordynacja pomocy humanitarnej wszystkich agencji międzynarodowych;
- wspieranie odbudowy infrastruktury prowincji;
- utrzymanie porządku i bezpieczeństwa;
- promocja praw człowieka;
- zapewnienie bezpiecznego powrotu wszystkich uchodźców.

Były sekretarz stanu USA Henry Kissinger ocenił w połowie czerwca 1999 roku, że zasady działania cywilnej administracji w Kosowie będą źródłem konfliktów: „Powoływanie szefa UNMIK przy udziale Rady Bezpieczeństwa ONZ oznacza, że Rosja może blokować jego działania w imię zachowania zwierzchnictwa Serbii nad prowincją. Z drugiej strony kształtująca się albańska administracja z czasem może przeciwstawiać się UNMIK dążąc do niepodległości, zaś z UCK mogą powstać siły policyjne, nieuznające międzynarodowego zwierzchnictwa.” [15]

Działania ONZ zostały podzielone na cztery główne obszary, którymi zajmują się przedstawiciele różnych organizacji. Są to: [16]
1) Pomoc Humanitarna – prowadzony przez UNHCR, w czerwcu 2000 roku zakończył działalność;
2) Administracja Cywilna – pod bezpośrednim przywództwem ONZ;
3) Demokratyzacja i Tworzenie Instytucji – realizowany przez OBWE;
4) Rekonstrukcja i Rozwój Ekonomiczny – prowadzony przez UE, 30 czerwca 2008 roku zakończył działalność, został zastąpiony przez EULEX Kosovo.

W zarządzaniu Kosowem uczestniczą zatem najważniejsze organizacje międzynarodowe. Sojusz Północnoatlantycki zapewnia bezpieczeństwo, nadzorując KFOR. UNHCR zajmowało się uchodźcami. W gestii ONZ są policja, sądownictwo oraz sprawy społeczne. OBWE zajmuje się prawami człowieka i rozwojem demokracji, a UE rozwojem gospodarczym. [17]

Wspólnota międzynarodowa powołała do życia w lipcu 1999 roku Radę Przejściową Kosowa KTC (Kosovo Transitional Council), która miała wyłącznie funkcję doradczą. [18] Pierwszym SRSG został w lipcu 1999 roku dr Bernard Kouchner. [19] Jako przewodniczący KTC nadzorował każdy aspekt cywilnego życia, od sądów przez szkoły po szpitale i firmy. [20] W grudniu 1999 roku UNMIK podpisała porozumienie z partiami albańskimi, na mocy którego poszerzono znacznie skład KTC oraz utworzono Tymczasową Radę Administracyjną IAC (Interim Administrative Council), podporządkowany UNMIK quasi rząd. [21]

15 grudnia 1999 roku utworzono Wspólne Jednostki Administracji Tymczasowej JIAS (Joint Interim Administrative Structure). Ich zadaniem było zapewnienie administracji na szczeblu lokalnym i centralnym. Początkowo ich członkowie byli mianowani. W 2000 roku przeprowadzono wybory do lokalnych Zgromadzeń, w skład których wchodzą m.in. komisje ds. finansów, lokalnych społeczności oraz mediacji. [22]

Relacje między JIAS a UNMIK są następujące: [23]
- Biuro SRSG jest zwierzchnikiem JIAS;
- KTC jest najwyższym organem doradczym JIAS;
- IAC jest ciałem doradczym dla SRSG i zarządem JIAS;
- 20 Departamentów kierowanych jest wspólnie przez przedstawiciela UNMIK i mieszkańca Kosowa (Albańczyka, Serba, Bośniaka lub Turka);
- 30 lokalnych Zgromadzeń wybieranych jest w wyborach. Zgromadzenia wybierają zawodowych dyrektorów generalnych oraz członków Rad Samorządowych;
- Rady Samorządowe są ciałami wykonawczymi na szczeblu lokalnym;
- Przedstawiciele UNMIK reprezentują SRSG, dbają o przestrzeganie regulacji UNMIK oraz wypełnianie postanowień Rezolucji nr 1244.

Na mocy decyzji kolejnego SRSG Hansa Haekkerupa z 15 maja 2001 roku o utworzeniu Ram Konstytucyjnych dla Samorządu Terytorialnego w Kosowie (Constitutial Framework for Provisional Institutions of Self-Government) powołane zostały tymczasowe organy władz prowincji PISG (Provisional Institutions of Self-Government), tj. Zgromadzenie, Prezydent, Rząd i Sądy. [24] Utworzono Zgromadzenie liczące 120 posłów. Dla mniejszości etnicznych zarezerwowano 20 miejsc, w tym 10 dla kosowskich Serbów. Nie otrzymały one jednak prawa weta wobec ustaw uchwalanych przez albańską większość. [25]

Pozycja i kompetencje SRSG w systemie tymczasowych organów władz Kosowa mają charakter ostateczny i nadrzędny. Ramy Konstytucyjne dla Samorządu Terytorialnego stwierdzają, że prowincja nadal pozostaje pod czasową administracją międzynarodową. [26]

SRSG posiada szereg możliwości wpływania na działanie PISG. Ma prawo rozwiązać Zgromadzenie, ogłosić nowe wybory, zawetować każdą uchwaloną ustawę, jeśli nie jest zgodna z Rezolucją nr 1244. Ponadto SRSG podejmuje ostateczną decyzję w kwestii mianowania i odwoływania sędziów i prokuratorów. Zawiera porozumienia z państwami i organizacjami międzynarodowymi we wszystkich sprawach wchodzących w zakres treści Rezolucji nr 1244. Prezydent Kosowa natomiast ma obowiązek koordynowania z SRSG działań w zakresie stosunków zewnętrznych. [27] System sądowniczy, policja, prawa mniejszości etnicznych, polityka monetarna oraz budżet i cła pozostały w gestii administracji ONZ. Także za relacje zewnętrzne prowincji odpowiadała misja ONZ. Za bezpieczeństwo w prowincji odpowiadały siły KFOR. [28]

13 czerwca 2002 roku utworzono Kosowską Agencję Powierniczą KTA (Kosovo Trust Agency), która zarządza, a od listopada 2002 roku sukcesywnie prywatyzuje albo likwiduje państwowe przedsiębiorstwa na terenie Kosowa. [29] Służby policyjne na terenie Kosowa składały się z Policji UNMIK oraz Kosowskich Sił Policyjnych KPS (Kosovo Police Service). KPS zostały powołane na jesieni 1999 roku. Działają razem z policją UNMIK i podlegają SRSG. Liczebność KPS jest systematycznie powiększana przy jednoczesnym zmniejszaniu kontyngentu policji międzynarodowej. [30]

Ważnym ustępstwem ONZ na rzecz Albańczyków była zgoda na przekształcenie UCK w Korpus Ochrony Kosowa KPC (Kosovo Protection Corps), rodzaj gwardii cywilnej, traktowany przez Albańczyków jako zalążek przyszłej armii. Powołania KPC nie przewidywały konferencja w Rambouillet ani Rezolucja nr 1244. [31] KPC został utworzony 21 września 1999 roku. Podlegał nadzorowi UNMIK i KFOR. Jego liczebność określono na 5 tys. funkcjonariuszy, w tym 2 tys. rezerwy. Do zakresu obowiązków KPC należało niesienie pomocy podczas klęsk żywiołowych, przeprowadzanie akcji poszukiwawczych oraz ratunkowych, odminowywanie terenu oraz odbudowa infrastruktury. Choć Korpus w założeniu miał być wieloetniczny, niewielu Serbów zdecydowało się do niego wstąpić. [32]

W latach 2002-2003 określono osiem obszarów priorytetowych ze 109 celami, które powinny zostać osiągnięte podczas tworzenia instytucji w Kosowie, tzw. „standardy przed statusem”. SRSG składa sekretarzowi generalnemu ONZ cykliczne raporty z postępu w ich realizacji. Priorytetowe obszary są następujące: [33]
1) funkcjonowanie demokratycznych instytucji;
2) rządy prawa;
3) swoboda przemieszczania się;
4) prawa mniejszości etnicznych oraz społeczności lokalnych;
5) gospodarka;
6) prawa własności, w tym dziedzictwo kultury;
7) dialog na linii Prisztina – Belgrad;
8) Korpus Ochrony Kosowa.

Od 20 czerwca 2008 roku Specjalnym Przedstawicielem Sekretarza Generalnego ONZ ds. Kosowa jest włoski dyplomata Lamberto Zannier. [34] Wcześniej funkcję tę pełnili Bernard Kouchner (1999-2001), Hans Haekkerup (2001), Michael Steiner (2002-2003), Harri Holkeri (2003-2004), Søren Jessen-Petersen (2004-2006) i Joachim Rücker (2006-2008). [35]