Wycofanie się na początku 2009 r. oddziałów etiopskich i wybór na prezydenta umiarkowanego islamisty szejka Ahmeda miały być przełomem w niespokojnej politycznej rzeczywistości w Somalii. Nowa władza, korzystając z szerokiego poparcia wspólnoty międzynarodowej, przystąpiła do żmudnego procesu pozyskiwania sojuszników wewnątrz kraju w celu stłumienia rebelii islamskich ekstremistów. Jednakże, mimo ambitnych zamierzeń i wielu deklaracji, Somalia w rok po zmianach na szczytach władzy wciąż pogrążona jest w głębokim kryzysie zagrażającym stabilności całego regionu Rogu Afryki.

Od niepodległości do upadku

Somalia jest krajem prawie jednorodnym etnicznie, prawie 98 proc. ludności kraju stanowią Somalijczycy. Zamieszkują oni cały obszar Półwyspu Somalijskiego od zatoki Tadżura w Dżibuti na północy do rzeki Tana w Kenii na południu i na zachodzie do Wyżyny Abisyńskiej w Etiopii. Ludność somalijska dzieli się na sześć zespołów rodowych czy też plemion. Są to zespoły: Dir, Darod, Issak, Hawija, Digil i Rahanwejn, tworzące w przeszłości rodzaj luźnych konfederacji. Każdy z tych zespołów podzielony jest na klika bądź kilkanaście rodów (rer), a te z kolei na dużą liczbę wielkich rodzin (kola, dżilib). Podstawę jedności Somalijczyków stanowi przekonanie o wspólnym pochodzeniu. Jednakże dzielą się one na dwie odrębne części: cztery pierwsze zespoły to grupa pasterzy Samaale, pozostałe dwa to rolnicy Saab.

(cc) usarmy_africa

Republika Somalii została proklamowana w lipcu 1960 r., w wyniku zjednoczenia protektoratu brytyjskiego i włoskiego. Pierwszym prezydentem został Abdiraszid Ali Szermake, a skład nowego rządu był mniej więcej wyrównany, wchodziła do niego podobna liczba przedstawicieli południa i północy. Jednak zjednoczeniu obu terytoriów towarzyszyło szereg problemów ekonomicznych, politycznych i administracyjnych, mimo wspólnej kultury, religii i języka. 70 lat administracji Brytyjczyków i Włochów pogłębiło istniejące różnice regionalne. Dotyczyło to szczególnie ośrodków miejskich i elit z obu terytoriów. Do tego doszły różnice w administrowaniu, systemie sądowniczym i rozwoju gospodarczym. 

W obliczu wielu trudności, z którymi borykało się młode państwo, prezydent i rząd szybko tracili na popularności. W październiku 1969 r. podczas wizytacji dotkniętego suszą regionu Las Anod prezydent Szarmake został zamordowany przez jednego z funkcjonariuszy policji. Sytuację kryzysową wykorzystała armia dokonując przewrotu. Na czele państwa stanął naczelny dowódca gen. Muhammad Siad Barre. Barre szybko ogłosił politykę socjalizmu naukowego, a głównym celem jego polityki stało się upaństwowienie banków, środków komunikacji, służy zdrowia, szkół. Państwo miało kontrolować ceny i płace, a także eksport i import. Monopol władzy politycznej spoczywał w rękach Somalijskiej Rewolucyjnej Partii Socjalistycznej.

Początkowo Siad Barre utrzymywał bliskie relacje z ZSRR, który wspierał strategicznie położone afrykańskie państewko poprzez dostawy broni i informacje wywiadowcze. Jednakże gdy w trakcie konfliktu somalijsko-etiopskiego w latach 1977-78 Sowieci opowiedzieli się po stronie Etiopii, Barre szybko znalazł nowego protektora w Waszyngtonie. Do końca lat 80 USA były głównym źródłem zagranicznej pomocy finansowej dla Somalii.

Rządy Siada Barre, koncentrującego się na wspieraniu somalijskiej partyzantki działającej w Etiopii (region Ogadenu) i rozgrywaniu regionalnych antagonizmów, nie pozwoliły na przezwyciężenie towarzyszących od odzyskania niepodległości trudności gospodarczych. Stały się one szczególnie dotkliwe od połowy lat 80. Zapaść ekonomiczna doprowadziła latem 1989 r. do załamania się normalnego życia w stolicy kraju Mogadiszu i krwawych zamieszek. Obietnice reform politycznych i nowych wyborów nie powstrzymały wzbierającej fali protestów. W 1990 r. trzy najsilniejsze ugrupowania opozycyjne Somalijski Ruch Narodowy, Kongres Zjednoczonej Somalii oraz Somalijski Ruch Patriotyczny ogłosiły, że będą współpracować w celu obalenia rządu, do czego doszło ostatecznie w styczniu 1991 r.

Gdy w 1991 r. upadł rząd prezydenta Saida Barre Somalia pogrążyła się w chaosie. Koalicji rodów, która doprowadziła do obalenia Barre, nie udało się zawrzeć trwałego porozumienia i już wkrótce między rywalizującymi ugrupowaniami rozgorzały nowe walki o władzę i wpływy. Somalię podzielili między sobą lokalni przywódcy, zawierający i zrywający sojusze w zalezności od sytuacji. Zamieszkujący pólnocno-zachodnią Somalię  zespół rodów Issa, którego członkowie należeli do Somalisjkiego Ruchu Narodowego, ogłosił niepodległość nowego państwa, Somaliland ze stolicą w Hargejsie. Nowa republika powstała w lipcu 1991 r. na terenie dawnej kolonii Somali Brytyjskie. Prezydentem Somalilandu ogłosił się Abdurahman Ahmed Ali.

Praktyczny zanik struktur państwowych i całkowita zapaść gospodarcza spowodowały katastrofę humanitarną na ogromną skalę, a w konsekwencji skłoniły wspólnotę międzynarodową do interwencji. W grudniu 1992 r. w Somalii rozmieszczono siły misji pokojowej „Przywrócić nadzieję” dowodzonej przez USA pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych. W Mogadiszu przebywało wówczas 10 tys. amerykańskich żołnierzy, a w całej Somalii ponad 22 tys. Mimo pokładanych w niej nadziejach misja okazała się nieskuteczna w starciach z lokalnymi, rozproszonymi bojówkami, korzystającymi często z pomocy ludności cywilnej. Głębokie podziały w społeczeństwie somalijskim i skomplikowana struktura rodowa utrudniały podejmowanie jakichkolwiek działań zmierzających do utworzenia lokalnych struktur władzy mogących przejąć część odpowiedzialności na stabilizację regionu.