Parlamentaryzm brytyjski, a właściwie cały ustrój polityczny panujący w Wielkiej Brytanii jest jednym z bardziej wyróżniających się, wręcz oryginalny w Europie, jak i na całym świecie.

Zobacz też: Raport psz.pl - Systemy polityczne wybranych państw  

 Izba Gmin 

Izba Gmin -  Izba Niższa – (House of Commons) [44]

Liczy obecnie 646 [45] członków wybieranych według ordynacji większościowej, w jednomandatowych okręgach, o czym wspomnę jeszcze przy okazji omawiania partii politycznych. Do wygranej potrzebna jest zwykła większość głosów. Aby uniknąć długów i tłoków na listach wyborczych, kandydat [46] musi wpłacić 500 funtów kaucji  zwrotnej, jeśli uzyska więcej niż 5 % głosów. Musi również posiadać poparcie 10 obywateli.

Co ciekawe Izba Gmin nie jest objęta kadencją! W WB systemie istnieje termin „pełnomocnictwa” i tak parlament może skrócić kadencję lub ją wydłużyć, co miało miejsce, np.: podczas obu światowych wojen. Jest to charakterystyczna cecha parlamentu angielskiego.

Podobnie jak polski sejm, posiada marszałka, WB posiada speakera, który jest odpowiedzialny za pracę parlamentu, przebieg sesji i czuwanie nad regulaminem i dyscypliną Izby. [47]

Miejscem posiedzeń parlamentu jest Pałac Westminster w Londynie. Izba Gmin dekorowana jest na zielono i jej wystrój jest raczej skromny w porównaniu z Izbą Lordów. Składają się nań dwa rzędy ław przedzielonych po środku przejściem. Ze względów historycznych, przejście to ma zawsze szerokość "dwóch i pół długości miecza". Spiker zajmuje miejsce na końcu sali, członkowie rządu po jego prawej stronie, a opozycja - po lewej.

Od niedawna Izba Gmin spotyka się też w sali Westminster Hall, choć na razie jest to eksperyment i dyskutuje się tam jedynie na nie kontrowersyjne tematy. Spotkania odbywają się w poniedziałki, wtorki, środy, czwartki i niektóre piątki. Sesje sobotnie odbywają się tylko w wyjątkowych wypadkach; ostatni taki przypadek miał miejsce podczas wojny
o Falklandy/Malwiny. [48]

 Monarcha 

Jest oficjalnie głową państwa, ponieważ Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii
i Irlandii Północnej jest monarchią konstytucyjną. Od 6.02.1952 r. tą funkcję pełni królowa Elżbieta II, która również jest głową Kościoła anglikańskiego w Anglii.

W Wielkiej Brytanii tron jest dziedziczny i przechodzi z ojca na najstarszego syna lub, jeśli nie ma syna wtedy obejmuje go najstarsza córka. Małżonek/a króla nie ma żadnych pełnomocnictw królewskich.

Władca stoi na czele władzy wykonawczej i równocześnie jest jednym z członków brytyjskiej legislatywy. [49] Ma szereg uprawnień, które w rzeczywistości są funkcjami reprezentacyjnymi, a faktyczna władza scedowana jest na poszczególnych ministrów
 i organy państwowe. Są to:

1. dowództwo nad armią,
2. prawo veta wobec ustaw,
3. mianowanie sędziów,
4. mianowanie parów,
5. zawieranie i ratyfikowanie umów międzynarodowych,
6. urzeczywistnienie prawa łaski,
7. wypowiadanie wojny,
8. nadawanie tytułów szlacheckich, 
9. zwoływanie, odraczanie i rozwiązywanie parlamentu. [50]

Realne prawa monarchy ujęte w słowach:

1. „udzielanie rady,
2. zachęcanie,
3. ostrzeganie”. [51]

Monarcha musi podpisać każdą dostarczoną mu ustawę. Swoje prerogatywy wykonuje w formie:

1. rozporządzeń w radzie ( Orders In Council)
2. zarządzeń królewskich (Warrants)
3. rozporządzeń królewskich z odręcznym podpisem (Orders under Sign Manual). [52]

W prawie precedensowym jest wzmianka w myśl, której: „ król nie może czynić źle” [53] i król nie może działać sam”, [54] więc król nie ponosi żadnej odpowiedzialności za swoje decyzje. Monarcha nie uczestniczy w zebraniach gabinetu.

Obecnie monarcha to funkcja reprezentacyjna i historyczna, wręcz symboliczna. Rodzina królewska żyje za pieniądze podatników i gra w polo. Jednak królowa to symbol jedności królestwa i reprezentant honorowy Wielkiej Brytanii w świecie.

 Gabinet, rząd i premier 

Wydawałby się, że podobnie jak w Polsce rząd i gabinet to jeden organ. Jednak w WB rząd to wszyscy ministrowie powołani przez premiera bądź monarchę, o którym to podziale powiem później. Gabinet natomiast to już ścisły zespół premiera i praktycznie organ rządowy, jego trzon.. Zbiera się on dwa razy w tygodniu przy Downing Street 10, w siedzibie premiera. Jak już wspominałam, po ogłoszeniu wyników wyborów do Izby Gmin, monarcha powierza zadanie utworzenia rządu liderowi zwycięskiej partii, który staje się jednocześnie premierem (prime minister - pierwszy minister), I lordem skarbu oraz minister ds. administracji. Wspominałam również o tym, że jednym z konwenansów jest to, że premier musi być członkiem jedne z Izb.

Współcześnie system parlamentarny pozycja rządu i gabinetu cieni służy jako kanwa do gry politycznej zwanej „Debatą”. Jest to rodzaj dyskusji na zasadzie kontrargumentów ocenianej przez sędziów. Gra toczy się na takich samych zasadach i przy zachowaniu etykiety parlamentu WB. Wojna argumentów i dyskusji. Skład rządu liczy około 100 osób, ale w pełnym składzie rząd nie zbiera się nigdy.

Skład ścisłego gabinetu brytyjskiego (stan na grudzień 2000 r.):

·        Premier i I lord skarbu oraz minister ds. administracji państwowej

·        Wicepremier-i sekretarz stanu ds. ochrony środowiska; transportu i regionów

·        Lord kanclerz

·        Sekretarz stanu ds. zagranicznych i brytyjskiej Wspólnoty Narodów

·        Sekretarz stanu ds. wewnętrznych

·        Kanclerz skarbu

·        Sekretarz stanu ds. obrony

·        Przewodniczący Tajnej Rady i przywódca większości rządowej w Izbie Gmin Minister ds. gabinetu i kanclerz księstwa Lancaster

·        Lord strażnik Tajnej Pieczęci oraz przywódca większości rządowej w Izbie Lordów i minister ds. kobiet

·        Minister ds. rolnictwa, rybołówstwa i aprowizacji

·        Sekretarz stanu ds. handlu i przemysłu

·        Sekretarz stanu ds. ubezpieczeń społecznych

·        Sekretarz stanu ds. Walii

·        Sekretarz stanu ds. Szkocji

·        Sekretarz stanu ds. Irlandii Północnej

·        Sekretarz stanu ds. kultury, mediów i sportu

·        Sekretarz stanu ds. edukacji i zatrudnienia

·        Sekretarz stanu ds. zdrowia

·        Sekretarz stanu ds. rozwoju międzynarodowego

·        Główny sekretarz ds. skarbu

Źródło: Informator polityczny PAT; Warszawa 2000, s. 144-2.

Bardzo przebiegłym kruczkiem prawnym jest możliwość wykorzystania mocy , która daje premierowi możliwość rozwiązania parlamentu przed czasem. Robi to w chwili, kiedy jego partia ma duże poparcie i szanse na wygranie wyborów. Jest to częsta praktyka. Odnośnie władzy wykonawczej można dodać jeszcze, że istnieją również komitety gabinetu koordynujące pracę ministrów, np. Gabinet Częściowy ( Partial Cabinet) oraz oczywiście Sekretariat Gabinetu koordynujący pracę gabinetu. [62]

Co zaś się tyczy  uprawnień gabinetu i rządu to są one prawie takie jak w Polsce. Jednakże ostatnimi czasy następuje scedowanie roli parlamentu na rzecz premiera
i prawdopodobnie system z parlamentarno – gabinetowego będzie dążył do gabinetowo – parlamentarnego. Dzieje się tak, ponieważ wzrasta autorytet premiera, a w ostatnich kilkudziesięciu latach to stanowisko piastowały wielkie osobowości, więc jest oczywiste, że władzę dzierży silny.