Parlamentaryzm brytyjski, a właściwie cały ustrój polityczny panujący w Wielkiej Brytanii jest jednym z bardziej wyróżniających się, wręcz oryginalny w Europie, jak i na całym świecie.

Zobacz też: Raport psz.pl - Systemy polityczne wybranych państw  

System partyjny [63] 

Model brytyjski to stabilny dwupartyjny system z dwoma czołowymi partiami: Partią Pracy [64] i Partią Konserwatywną [65]. Ta stabilizacja w mniejszym lub w większym stopniu trwa od  1922 r. Obok tych dwóch partii można jeszcze wspomnieć o Liberalnych Demokratach, [66] Partii Liberalnej [67] oraz ostatnie z liczących się ugrupowań - Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa. [68] Jednakże zamieszczam aneks dla odnotowania faktu, że w WB istnieją np. partie faszystowskie, skrajnie prawicowe i lewicowe.

Dwupartyjność pozwala utworzyć stabilny większościowy rząd. Dwupartyjność wynika z systemu wyborczego, który ustanawia okręgi jednomandatowe, co skutkuje marginalizacją mniejszych ugrupowań. Co jakiś czas opozycja chce to zmienić, potrzebna jest do tego konferencja gabinetu i opozycji, więc nie jest to nigdy przeprowadzone. Od 1983 r. wyborcy głosują w 651 okręgach.

Nad skutecznością tego typ systemu, który występuje jeszcze chociażby w USA toczą się dyskusje. Czy np. system wielopartyjny obowiązujący w Polsce, gdzie nie można utworzyć rządu jest lepszy? Biorąc pod uwagę stabilizację gospodarczą i co już podkreślałam skuteczność to system anglosaski bije na głowę rozdrobnione i nie mogące dojść do consensusu  forum parlamentarne RP

 Zakończenie 

Tak wygląda, w dużym uproszczeniu, retrospekcja ustroju brytyjskiego. Krótka i w dodatku pobieżna, ponieważ wniosek jest taki, że scedowanie władzy królewskiej doprowadziło do zagmatwania całości systemu. Faktem jest, że na pierwszy rzut oka wydaje się, iż jest to parlamentaryzm bardziej przejrzysty od polskiego. Jest to bardzo złudne. Całość zawiłości i występującego powszechnego braku zrozumienia wynika z połączenia tradycji monarchicznej z systemem parlamentarnym. Nastąpiła wzajemna korelacja, której wynikiem jest sprawny aczkolwiek skomplikowany system polityczny. Jego sprawność wynika z podkreślanej w rozdziale o historii płynności jego rozwoju. Pozostający na piedestale ród Windsorów ma się nadzwyczaj dobrze i podobnie jak w innych monarchiach nie ma zamiaru udawać się na emigrację.

Jednocześnie panujący system polityczny gabinetowo – parlamentarny, (różne podręczniki podają def. parlamentarno – gabinetowy,) ewoluuje paradoksalnie w stronę rządów nawet nie gabinetowych, ale premierskich. Jak nazwać taki twór? System premiersko – parlamentarnego? Istnieją systemy kanclerskie, więc czemu nie premierski.

W opracowaniach dotyczących tego zagadnienia nieustannie przewijają się spekulacje na ten temat. WB jest rozczarowana Unią Europejską. Nurtującym jest pytanie jak długo potrwa absorpcja taniej siły roboczej z Europy Wschodniej. Obecnie radzą sobie z mniejszością muzułmańską, lecz jak długo? Wejście do strefy euro, itd., problemy stojące przed obecnym gabinetem można mnożyć w nieskończoność. Pozostają one jednak bez odpowiedzi, gdyż sławna „angielska flegma” nie pozwala nawet na spekulacje. Rzeczywistością jest powolność polityczna. Chociaż zdarzają się bardzo finezyjni dyplomaci, którzy burzą ten wyrafinowany wizerunek. [69]

Jak wynika ze statystyki, era Partii Pracy dobiega końca. Nie wiadomo jak potoczy się reforma UE i jaki będzie to miało oddźwięk na Wyspach. Wydaje się, że społeczeństwo obywatelskie WB jest na tyle mało zrywne, że i tym razem zmiany odbędą się kulturalnie i na tak zwanym poziomie. Wydaje się, że archaiczność niektórych procesów nieuchronnie prowadzić będzie do zmian natury chociażby kompetencyjnej.

Premierzy i monarchowie. Wojny i procesy pokojowe. To wszystko składa się na obraz kraju, który nie dość, że radzi sobie całkiem dobrze to jeszcze przyjmuje setki emigrantów, którzy jak na razie koegzystują z Brytyjczykami nad wyraz sprawnie. Stabilność i przewidywalność są kluczem do sukcesu.

Przyszłość i dalsza ewolucja parlamentaryzmu WB pozostaje w sferze domysłów, mimo, że wyżej zapewniam, iż kraj ten ma największe doświadczenie parlamentarne to jednocześnie nie można się nie zgodzić ze słowami Sir Winstona Leonarda Spencera Churchilla:

Dlatego poza przedstawieniem faktów, pozostaje tylko domyślne analizowanie dokumentów i obserwowanie sceny politycznej albowiem kraj ten może nas jeszcze niejednokrotnie zaskoczyć.

Mam nadzieję, że praca w przejrzysty i w miarę usystematyzowany sposób przedstawia ustrój polityczny Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii.

Niemożliwe było dokładne przedstawienie problemu gdyż jego zawiłość jest wyzwanie dla politologów i prawników.

Jednocześnie wyrażam nadzieję, że razem z zestawem przypisów, praca stanowi kompendium wiedzy na wybrany temat.

Bibliografia 

A. Pozycje zwarte:

1. Antoszewski A., Herbut, Demokracje zachodnioeuropejskie. Analiza porównawcza, Wrocław 1997
2. Chmaj M., Sokół W., Wrona J., Historia dla kandydatów na studia prawnicze, administracyjne, politologiczne, historyczne i socjologiczne, Bydgoszcz-Warszawa 2001
3. Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje Państw Współczesnych. Tom 1, Lublin 2005 r.
4. Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon Polityczny, Warszawa 1999 r.
5. Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon Polityczny, Warszawa 2001 r.
6. Micuń A., Tematy egzaminacyjne. Świat współczesny. Polska współczesna. Wiedza
    o społeczeństwie., Wydanie III uzupełnione, Warszawa 2000
7. Seidler G.L., Przedmarksistowska myśl polityczna, Warszawa 1974
8. Wojtaszczyk K.A., Współczesne systemy polityczne, Warszawa 1996 r.
9. Zięba A., Parlament Wielkiej Brytanii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1994 r.
10. Zins H., Ekspansja i zmierzch imperium brytyjskiego, Lublin 2001
11. Zins H., Polityka zagraniczna Wielkiej Brytanii, Lublin 200

Wszystkie publikacje pochodzą z oficjalnej strony Parlamentu WB: http://www.parliament.uk, Stan stron na dzień 31.12.2005 r.

1. Britain Votes 6, General Election Results 1 may 1997, No 68 http://www.parliament.uk/documents/upload/m15.pdf
2. House of Commons,The House of Commons a brief guide , House of Commons Information Office, 2005 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/HofCBgEnglish.pdf
3. Factsheet G2. General Series, A Selective Booklist on the House of Commons, House of Commons Information Office, 2002 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/g02.pdf
4. Factsheet G3. General Series, A brief Chronology of the House of Commons, House of Commons Information Office, 2004 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/g03.pdf
5. Factsheet M2. Members Series, The Speaker, House of Commons Information Office, 2003 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/m02.pdf
6. Factsheet M3. Members Series, The Father of the House, House of Commons Information Office, 2005 r.  http://www.parliament.uk/documents/upload/m03.pdf
7. Factsheet M4. Members Series, Women in the House of Commons, House of Commons Information Office, 2004 r. http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/factsheets/m04.cfm
8. House of Lords Briefing, History of House of Lords, House of  Lords, 2005 r.  http://www.parliament.uk/documents/upload/HofLBpHistory.pdf   
9. House of Lords Briefing, Reform and Proposals for Reform since 1900, House of  Lords, 2005 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/HofLBpReform.pdf
10. House of Lords Briefing, The Membership of the House of  Lords, House of  Lords, 2005 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/HofLBpmembership.pdf
11. House of Lords Briefing, The work of the House of Lords, House of Lords information Office, 2005 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/HoLwork.pdf
12. House of Lords Briefing, The House of Lords a brief guide, of Lords information Office, 2005 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/HofLBgEnglish.pdf
13. House of Lords Briefing, The work of the House of Lords – its role, functions and powers, House of  Lords, 2005 r. http://www.parliament.uk/documents/upload/HofLBpRole.pdf

Stan stron na dzień 31.12.2005 r.

Internetowa Encyklopedia PWN, http://encyklopedia.pwn.pl

Partie:

1. http://www.conservatives.com/
2. http://www.dup.org.uk/
3. http://www.greenparty.org.uk
4. http://www.labour.org.uk
5. http://www.libdems.org.uk/
6. http://www.liberal.org.uk/
7. http://www.plaidcymru.org/
8. http://www.respectcoalition.org/
9. http://www.sdlp.ie/
10. http://sinnfein.ie/
11. http://www.socialistparty.org.uk/
12. http://www.snp.org/
13. http://www.uup.org/
14. http://www.veritasparty.co.uk/

Inne:

1. http://www.channel4.com/news/microsites/E/election2005/
2. http://www.channel4.com/news/special-reports/special-reports-storypage.jsp?id=126
3. http://news.bbc.co.uk/nol/ukfs_news/hi/uk_politics/vote_2005/
4. http://politics.guardian.co.uk/election2005/
1. http://politics.guardian.co.uk/election2005/parties/

[1] W tekście będzie używany skrót WB – Wielka Brytania.

[2] Zięba A., Parlament Wielkiej Brytanii, Warszawa 1994

[3] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje Państw Współczesnych. Tom 1, Lublin 2005, s. 9.

[4] Uważam, że niezbędne jest jednoczesne śledzenie historii Królestwa Wielkiej Brytanii, ponieważ tło historyczne jest tu bardzo ważne, a objętość tematyczna pracy zbyt mała aby obejmować i to zagadnienie. Dlatego odsyłam do podręczników zajmujących się tym tematem.

[5] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit., s. 9.

[6] Ibidem, s. 9.

[7] Opracowanie własne na podstawie: Zięba A., Parlament Wielkiej Brytanii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa. 1994 r. oraz Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit.

[8] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje..., op. cit.

[9] Zięba A., Parlament…, op. cit.

[10] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit., s. 11.

[11] Ibidem.

[12] Zięba A., Parlament…, op. cit.

[13] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit., s. 11.

[14] Zięba A., Parlament…, op. cit.

[15] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit., s. 9.

[16] Chmaj M., Sokół W., Wrona J., op. cit. s. 395-398 , rozdział szczegółowo opisuje zawirowania rewolucyjno – republikańskie, jednakże aż tak dokładne zajmowanie się tym zagadnieniem nie mieści się już
w obrębie tematu pracy.

[17] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit.

[18] Dokument ten stanowi do dziś aktualną zasadę o zakazie aresztowania obywatela bez nakazu oraz  gwarancję sprawiedliwego osądu.

[19] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit., s. 12.

[20] Mówiąca o samowoli królewskiej. Co ciekawe to właśnie ta zasada mówiła o tym, że król nie może być katolikiem, musi być anglikaninem, a małżonek/a królewska nie może być katolikiem.

[21] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje…, op. cit., s.13.

[22] Ibidem, s. 9.

[23] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje op. cit., s.13.

[24] Ibidem, s. 14.

[25] Ibidem, s. 9.

[26] Ibidem, s.14.

[27] Wolna Encyklopedia Wikipedia (WEW),  http://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja.

[28] Internetowa Encyklopedia PWN, http://encyklopedia.pwn.pl/37023_1.html.

[29] Micuń A., Tematy egzaminacyjne. Świat współczesny. Polska współczesna. Wiedza
 o społeczeństwie, Warszawa 2000, s. 69.

[30] Konstytucje można dowolnie klasyfikować. W doktrynie prawa konstytucyjnego najczęstsze klasyfikacje to podział na konstytucje:

• pisane (formalne) i niepisane (materialne),
• pełne (regulujące całość spraw wchodzących w skład materii konstytucyjnej) i częściowe, tzw. małe konstytucje, uchwalane (przez: jedynie zwykły organ przedstawicielski albo konstytuantę lub jedynie naród w referendum lub przez ciało ustrojodawcze i następnie naród) oraz oktrojowane (nadane przez panującego),
• sztywne i elastyczne (zależnie od łatwości jej zmiany),
• proste i złożone, (gdy całość regulacji zawarta jest w jednej lub kilku ustawach).

Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja.

[31] Opracowane na podstawie: Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon Polityczny, Warszawa 2001 r. i Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje op. cit.

[32] Przykładem może być pozbawienie króla prawo veta wobec parlamentu.

[33] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje op. cit., s.16.

[34] Ibidem, s.15

[35] Na przełomie 1997/1998 wprowadzono reformy autonomizujące regiony WB. Nastąpiło przekazanie kompetencji i utworzenie parlamentów lokalnych w Szkocji, Walii i Irlandii Północnej. Istnieją one samodzielnie, mają zakres kompetencji i wybory.

[36] Procedury szczegółowo opisane w: Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon…, op. cit., s.107

[37] Patrz rodział Historia.

[39] House of Lords Briefing, History of House of Lords, House of  Lords, 2005 r.  http://www.parliament.uk/documents/upload/HofLBpHistory.pdf   

[40] Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon…, op. cit., s.106.

[43] Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon Polityczny, Warszawa 2001 r., s. 108.

[45] http://www.parliament.uk/faq/members_faq_page2.cfm#mem4.

[46] Osoby wykluczone przez ustawę z kandydowania i bycia członkiem Izby Gmin, zakaz ten obejmuje:

• Członków Izby Lordów
• Osób zajmujących eksponowane stanowiska w służbie korony (jak sędziowie). Członkowie rządu mogą jednak kandydować.
• Członków parlamentów innych państw Wspólnoty
• Skazanym za zdradę, którym nie udzielono prawa łaski
• Skazanym za naruszenie praw wyborczych w ciągu dekady poprzedzającej dane wybory.
• Osobom odsiadującym długoletnie wyroki (powyżej roku)
• Bankrutom,

Istnieje również precedens dyskwalifikujący głuchoniemych, lecz taki przypadek nie zdarzył się już od stuleci. Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Izba_Gmin

[48] Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Izba_Gmin.

[49] Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon…, op. cit., s. 109.

[50] Micuń A., Tematy…, op. cit., s. 70 i Wojtaszczyk K.A., Współczesne systemy polityczne, Warszawa 1996 r.

[51] Ibidem, s. 70

[52] Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje op. cit., s. 46.

[53] Wojtaszczyk K.A., Współczesne…, op. cit., s. 56. 

[54] Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon…, op. cit., s. 109.

[55] WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Ustr%C3%B3j_polityczny_Wielkiej_Brytanii.

[56] Ibidem.

[57] Obie te nazwy są historyczne.

[58] Również historyczne stanowiska.

[59] Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon…, op. cit., s. 110.

[60] Wojtaszczyk K.A., Współczesne…, op. cit., s. 59. 

[61] Ustawa z 1975 r.

[62] Godyń T., Cygnarowski M., Dudek S., Iwaniszczuk P., Mały Leksykon…, op. cit., s. 111.

[63] WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Partie_polityczne_Wielkiej_Brytanii.

[64] Partia Pracy (ang. Labour Party, LP), potocznie laburzyści (labourists), brytyjska socjaldemokratyczna partia polityczna powstała w lutym 1900 r. ze zjednoczenia Niezależnej Partii Pracy, Towarzystwa Fabiańskiego i Federacji Socjaldemokratycznej; do 1906 r. pod nazwą Komitet Przedstawicielstwa Robotniczego (Labour Representation Comitee).Partia Pracy jest członkiem Partii Europejskich Socjalistów oraz Międzynarodówki Socjalistycznej. Wywodzi się z niej T. Blair.

Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Partie_polityczne_Wielkiej_Brytanii.

[65] Partia Konserwatywna (ang. Conservative Party, CP, oficjalna nazwa: Partia Konserwatywno-Unionistyczna, Conservative and Unionist Party), brytyjska partia polityczna powstała w 1832 roku w wyniku przekształcenia ugrupowania torysów, popularnie nazywana w dalszym ciągu torysami. Macierzysta partia
M. Thatcher. 

Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Partie_polityczne_Wielkiej_Brytanii.

[66] Liberalni Demokraci (ang. Liberal Democrats, LD, pot. libdems; oficj. Social and Liberal Democrats), brytyjska liberalna partia polityczna powstała w 1988 r. w wyniku połączenia Partii Liberalnej i Partii Socjaldemokratycznej. Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Partie_polityczne_Wielkiej_Brytanii.

[67] Partia Liberalna (ang. Liberal Party) była jedną z dwóch głównych brytyjskich partii politycznych w okresie od połowy XIX wieku do lat dwudziestych XX wieku, obok Partii Konserwatywnej. Następnie straciła swoją pozycję na rzecz Partii Pracy i funkcjonowała jako mniejsza trzecia partia o wahającej się sile i znaczeniu aż do roku 1988, kiedy połączyła się z Partią Socjalno Demokratyczną tworząc nową partię Liberalnych Demokratów. Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Partie_polityczne_Wielkiej_Brytanii.

[68] Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa (United Kingdom Independence Party, UKIP) to założona w 1993 r. partia polityczna, której podstawowym celem jest wyprowadzenie Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej. Źródło: WEW, http://pl.wikipedia.org/wiki/Partie_polityczne_Wielkiej_Brytanii.

[69] Sprawa sławnego e-maila budżetowego.