Spośród wszystkich konfliktów szalejących w regionie Wielkich Jezior najbardziej nieznanym pozostaje wojna domowa w niewielkim Burundii. Fakt, że w porównaniu z wojnami w Rwandzie i Kongo, gdzie liczba ofira szła w miliony, zginęło tam „tylko” 300 tysięcy ludzi, nie umniejsza dramatyzmu tego konfliktu...

Załącznik – najważniejsze ugrupowania polityczne w burundyjskim konflikcie

UPRONA („Unia na rzecz postępu”) – najstarsza burundyjska partia polityczna, założona w 1959 roku przez księcia Louisa Rwagasore. UPRONA głosiła początkowo hasła postępowe i radykalnie niepodległościowe, wzywała też do jedności ponadplemiennej. Pod tymi hasłami wygrała pierwsze wolne wybory do jakich w Burundi dopuścili Belgowie (1961). Po śmierci Rwagasore w 1961 r., UPRONA została opanowana przez ekstremistów z plemienia Tutsi. W latach 1966-92 była jedyną legalnie działającą w Burundi partią polityczną (znalazło to oficjalne potwierdzenie w konstytucji z 1981 r.), firmującą rządy kolejnych reżimów wojskowych Tutsi. UPRONA była jednym z sygnatariuszy porozumienia w Aruszy (2000). Obecnie pozostaje trzecią siłą w parlamencie i głównym wyrazicielem interesów Tutsi.

FRODEBU („Front na Rzecz Demokracji w Burundi”) – lewicowa partia polityczna pozostająca przez dłuższy czas głównym reprezentantem burundyjskich Hutu. FRODEBU wywodził się w prostej linii od powołanej w 1979 r. marksistowskiej Burundyjskiej Partii Robotniczej (UBU). Po rozwiązaniu UBU przez reżim Tutsi w 1986 roku, część działaczy skupionych wokół Melchiora Ndadaye powołała do życia FRODEBU. Partia działała początkowo głównie w obozach dla uchodźców Hutu w Tanzanii. Zalegalizowana w 1992 r. zdobyła sobie rychło ogromną popularność w Burundi – w 1993 r. zwyciężyła w wyborach parlamentarnych (uzyskując poparcie rzędu 71 procent), a jej przywódca Ndadaye zwyciężył wybory prezydenckie. Po zamordowaniu Ndadaye i jej czołowych przywódców w 1993 r. FRODEBU stracił jednak dotychczasową siłę. W obliczu zaostrzającej się wojny domowej oraz osłabienia z powodu śmierci bądź emigracji wielu swych członków, partia traciła wpływy w społeczności Hutu na rzecz ugrupowań prowadzących walkę zbrojną. FRODEBU był głównym sygnatariuszem porozumienia w Aruszy (2000) ze strony Hutu (był liderem tzw. grupy G-7). Obecnie pozostaje drugą siłą w parlamencie.

Palipehutu (Partia Wyzwolenia Ludu Hutu) – najstarsze ze zbrojnych ugrupowań burundyjskich Hutu walczących z reżimem Tutsi. Powstało w 1980 r., w zamieszkałych przez Hutu obozach dla uchodźców w Tanzanii. Palipehutu prowadziło zarówno walkę polityczną jak i zbrojną – w latach 80-tych jej partyzanci dokonywali z baz w Tanzanii niewielkich rajdów na terytorium Burundi. Po nieudanej ofensywie w roku 1991 i ciężkich stratach jakie wówczas poniesiono, w partii doszło do wewnętrznych niesnasek oraz konfliktu pomiędzy skrzydłem politycznym a wojskowym. Po serii rozłamów na początku lat 90-tych Palipehutu straciła dotychczasową siłę, a jej wpływ na rozwój sytuacji w Burundi pozostawał nieznaczny. Była jednym z sygnatariuszy porozumienia w Aruszy (2000).

FROLINA (Front Wyzwolenia Narodowego) – ugrupowanie powstałe w 1990 r. na skutek rozłamu w Palipehutu. Jej zbrojne skrzydło dokonywało z baz w Tanzanii ataków na terytorium Burundi, lecz początkowo nie miała ona większego znaczenia politycznego i militarnego. Dopiero po eskalacji wojny domowej w 1996 r., FROLINA stała się trzecią co do wielkości zbrojną organizacją Hutu. Była jednym z sygnatariuszy porozumienia w Aruszy (2000).

Palipehutu-FNL (Narodowe Siły Wyzwoleńcze) – pozostaje najbardziej radykalnym ze wszystkich ugrupowań Hutu, gros ich członków pochodzi z centralnego regionu Muramvya. FNL było początkowo zbrojnym skrzydłem Palipehutu. Z powodu konfliktu z politycznym skrzydłem organizacji (po nieudanej ofensywie w 1991 r., która zaowocowała licznymi ofiarami w szeregach FNL) odłączyły się jednak od tej organizacji. FNL były w trakcie wojny domowej drugą co wielkości zbrojną organizacją Hutu. Obecnie jest ostatnim ugrupowaniem nie uznającym postanowień porozumienia pokojowego i wciąż prowadzi walkę zbrojną z siłami rządowymi. Od sierpnia 2004 roku FNL są uznawane za organizację terrorystyczną, po tym jak ich bojówkarze wymordowali w obozie dla uchodźców w Gatumba ponad 160 Tutsi z Demokratycznej Republiki Kongo.

FDD (Siły Obrony Demokracji) – podczas wojny domowej najpotężniejsze ze wszystkich zbrojnych ugrupowań Hutu. Powstały w 1994 roku w wyniku rozłamu we FRODEBU, gdy część działaczy uznała że partia poszła na za duże ustępstwa wobec zdominowanej przez Tutsi armii. Powołali oni do życia Narodową Radę na rzecz Obrony Demokracji (CNDD) i jej zbrojne ramię – Siły Obrony Demokracji (FDD). Trzon ich członków pochodził z południowego regionu Bururi. Od 1994 r. FDD prowadziły walkę zbrojną z armią Tutsi oraz z konkurencyjnymi ugrupowaniami Hutu – zwłaszcza FNL. Nawiązały przy tym szerokie kontakty międzynarodowe - z rebelianckimi ugrupowaniami rwandyjskich Hutu, rządem Demokratycznej Republiki Kongo i jego sojusznikami, z ugandyjskimi rebeliantami. W 1998 r. FDD odłączyły się od swego politycznego skrzydła i kontynuowały walkę zbrojną. Dopiero w listopadzie 2003 r. na mocy porozumienia zawartego w tanzańskim Dar es Salam FDD zaprzestały walki. Przekształcone w normalną partię polityczną zwyciężyły wybory parlamentarne w 2005 r. Przywódca FDD Pierre Nkurunziza pełni obecnie funkcję prezydenta Burundi. Partia traci też powoli wizerunek ugrupowania Hutu, przyciągając w swe szeregi coraz więcej Tutsi.

Bibliografia:

J. Milewski, W. Lizak (red.) – „Stosunki międzynarodowe w Afryce”
Ryszard Kapuściński – „Heban”
Christian P. Scherrer – „Resolving the crisis in Central Africa: stabilisation in Rwanda and Burundi – regional war in Congo DR” (Copenhagen Peace Research Institute, 1998)
Pascal Boniface – „Atlas wojen XX wieku”
„Wojna domowa w Burundi” („My a trzeci świat”, Nr 4 (42), maj 2000)
„Refleksyjnie o Rwandzie” („Stosunki Międzynarodowe” 04/2004)
„Chronology for Hutus in Burundi” (projekt „Minorities at Risk” - www.cidcm.umd.edu/inscr/mar/)
www.iss.co.za (oficjalna strona Institute for Strategic Studies w Pretorii – dokumenty poświęcone Burundi)
www.refugeesinternational.org
www.state.gov
www.amnesty.org (oficjalna strona Amnesty International)
www.hrw.org (oficjalna strona Human Rights Watch – raporty z lat 1996-2005, fragmenty poświecone Burundi)
www.pcr.uu.se
www.cia.gov