26 luty 2011

Recenzja: Kirsten E. Schulze, Konflikt arabsko-izraelski, tł. Bartosz Hlebowicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, ss. 240.

Konflikt arabsko-izraelski to książka wydana nakładem wydawnictwa PWN w 2010 roku. Jej niewielka objętość skrywa w sobie kompendium bliskowschodniej dyplomacji. Autorka - Kirsten Schulze jest historykiem, pracującym w London School of Economics, co w pewnym sensie rzutuje na treść książki, także na jej pierwszych stronach. Autorka pisze, że „źródła konfliktu arabsko-żydowskiego są przedmiotem licznych debat […] niniejsza praca przedstawia jednak tezę, że konflikt pojawił się wraz z narodzinami nacjonalizmu na Bliskim Wschodzie oraz że jego istotą, w uproszczeniu są rywalizujące nacjonalizmy”. Jest to podejście racjonalne, obiektywne, rozkładające odpowiedzialność za konflikt na każdą ze stron. Rzetelność i obiektywizm to zresztą najmocniejsze strony publikacji Schulze, ale o tym będzie jeszcze mowa.

Niewielki format i miękka oprawa „Konfliktu…” doskonale sprawdza się w podróży, ale szczególną przyjemność sprawia czytelnikowi układ książki. Treść to jedynie jej pierwszy element. Kolejne to bibliografia, aneks osobowy, zbiór najważniejszych dokumentów dotyczących poruszanej problematyki, kalendarium, niewielki słownik biograficzny najważniejszych postaci, słownik pojęć oraz zbiór dobrej jakości map. To wszystko składa się na obraz rzetelnej choć oszczędnej treści oraz cech klasyfikujących „Konflikt arabsko-izraelski”, jako mini-podręcznik akademicki. Bibliografię oparto na literaturze anglojęzycznej oraz izraelskiej. Wśród autorów dominują Arabowie oraz Żydzi, co jest następnym dużym plusem publikacji. Schulze wykorzystała także sporo czasopism, w tym prestiżowe Foreign Affairs. Mankamentem jest  aspekt techniczny opisywanej publikacji. Całość książki wydano w kolorze czarno-białym. Choć nie wpływa to na czytelność załączonych map, to jednak mogło być przyczyną braku jakichkolwiek ilustracji. Idea, która moim zdaniem przyświecała PWN tzn. wydania przyzwoitego przewodnika w tym temacie dla studentów historii, politologii czy stosunków międzynarodowych – została zrealizowana tylko częściowo. Miękka oprawa, czarno-biała stylizacja, wspomniany brak ilustracji niestety nie koresponduje z ceną (ponad 40zł).

Narracja książki jest przyzwoita. Język jest zrozumiały, ale surowy i ascetyczny w formie. Nie znajdziemy w nim wyszukanych form literackich, anegdot, poczucia humoru. To rodzaj starannego monografu, który nauczyciel akademicki przedstawia swojemu audytorium. Jedynym urozmaiceniem są wtrącenia z dzienników prowadzonych przez polityków izraelskich i arabskich m.in. „jednookiego boga wojny” - Mosze Dajana.

Książkę podzielono na sporą liczbę maleńkich rozdziałów. Dzięki temu bardzo łatwo można zakończyć lekturę i wrócić do niej znów po pewnym czasie. Każde wydarzenie polityczne, o którym traktuje rozdział, zakończono rzetelną wykładnią wielu odnoszących się do niego opinii historiograficznych. Autorkę przez cały tok narracyjny cechuje obiektywizm i delikatność – także podczas podsumowań rozdziałów. Tym samym Kirsten E. Schulze nie narzuca swoich opinii, ale pozwala nam samodzielnie zastanowić się i równie samodzielnie wypracować własną opinię.

Książkę skonstruowano w ciekawy sposób. Uderza szczególnie podkreślanie przez autorkę szerszego kontekstu krótkich i intensywnych wydarzeń politycznych (czy to już standard związany ze spuścizną Szkoły Annales?). Izrael i państwa arabskie to generalnie marionetki w rękach wielkich mocarstw. Ponoszący nieustanne porażki Arabowie bardzo często uzyskują wyraźne sukcesy polityczne, mimo ponoszonych klęsk militarnych (żeby nie naruszyć równowagi politycznej Bliskiego Wschodu). Także Francja i Wielka Brytania sprzymierzone z Izraelem podczas konfliktu sueskiego, to jedynie pionki na wielkiej, zimnowojennej planszy. Mimo oszczędnej treści (autorka często nie wyczerpuje tematu), która płynnie przemieszcza czytelnika pomiędzy meandrami bliskowschodniej polityki zagranicznej, z lektury można wynieść szeroka wiedzę na temat wielu procesów politycznych. Dowiemy się zatem w jaki sposób upadła idea panarabizmu, jak rozkwitały arabskie nacjonalizmy, w jakim celu Adolf Hitler wykorzystywał przywódców palestyńskich etc.

Dociekliwy czytelnik odnajdzie w publikacji także akcenty związane z Polską, w tym m.in. opis kolei życiowych żydowskiego działacza syjonistycznego doby II RP - Włodzimierza Żabotyńskiego, czy doradcy do spraw bezpieczeństwa prezydenta USA Jimmy Cartera – Zbigniewa Brzezińskiego.

Ze względu na wyjątkową pozycję Egiptu w świecie arabskim lwia część narracji dotyczy właśnie tego kraju. Jest to szczególnie cenne w obliczu niepokojów, które właśnie ogarnęły kraj faraonów.

Mimo wymienionych wyżej kilku mankamentów, omawiana pozycja jest szczególnie godna polecenia z uwagi na podejście metodologiczne autorki i bogatą podstawę źródłową. Póki co, takich książek na polskim rynku wydawniczym niestety brakuje.