Łotwa jest typową demokracją parlamentarno-gabinetową – jednym z zadań jednoizbowego parlamentu, Saeimy (Sejm) jest wybór prezydenta . Taki system elekcji głowy państwa nazywamy pośrednim, ponieważ obywatele decydują o wyborze przedstawicieli, którzy następnie pełnią funkcję elektorów.

W systemie łotewskim prezydent ma dość graniczone uprawnienia: reprezentuje państwo na arenie międzynarodowej, jest zwierzchnikiem sił zbrojnych, posiada prawo łaski, prawo desygnowania kandydata na premiera, inicjatywę rozwiązania parlamentu oraz inicjatywę ustawodawczą. Konstytucja zapewnia mu także możliwość odwołania parlamentu, z czego jak dotąd żaden łotewski prezydent nie korzystał, ponieważ takie samo prawo wobec niego ma Saeima [1].

Procedura wyborcza na Łotwie przedstawia się następująco: nie wcześniej niż 50 dni i nie później niż 45 dni od końca kadencji urzędującego prezydenta poszczególne partie zasiadające w Saeimie przedstawiają Prezydium swoich kandydatów. W tym roku termin ten przypada między 19 a 24 maja; pierwsza tura wyborów powinna odbyć się między 29 maja a 8 czerwca, najprawdopodobniej 2 czerwca [2]. Aby kandydat został wybrany, musi uzyskać co najmniej 51 głosów (na 100 posłów Saeimy).

16 marca 2011 r. Zatlers oświadczył na konferencji prasowej, że jest gotowy na to, by zostać kandydatem w wyborach prezydenckich  [3]. Rządząca koalicja sojuszu „Jedności ” oraz Związku Zielonych i Rolników (ZZiR) nie mogły jeszcze przedstawić jako oficjalnego kandydata, ale 5 maja doszło do spotkania Zatlersa z przewodniczącymi partii wchodzących w skład koalicji. Przewodniczący „Jedności” Dzintars Zakis zadeklarował po nim gotowość 33 posłów do zagłosowania na obecnego prezydenta, którego plany na następną kadencję pokrywają się z ogólnym programem koalicji. Słowa pochwały wygłosił także przywódca ZZiR Augustus Brigmanis oraz marszałek Saeimy Solvita Aboltina, chwaląc obecnego prezydenta za doświadczenie oraz dobrą pracę w trakcie mijającej kadencji, nie deklarując jednak pewnego poparcia w głosowaniu. Ugrupowania należące do opozycji, Centrum Zgody (SC) oraz „Wszystko dla Łotwy” i „Dla Ojczyzny i Wolności” (w składzie Zjednoczenia Narodowego) nie przeczą, że mogą zaproponować innych kandydatów, nie przedstawiając nikogo konkretnego [4].

Sam Zatlers na pytania o przypuszczalnych kontrkandydatów odpowiada, że dopóki 19 maja nie będą podane do publicznej wiadomości nazwiska, zamierza skupić się na bieżącej pracy. Przedstawia główne założenia swojego programu – według niego ze względu na kryzys najważniejsze są kwestie socjalne, później należy skupić się na polityce zagranicznej (szczególnie umacnianiu pozycji Łotwy w Europie) [ 5]. Odnośnie sytuacji wewnętrznej stawia na udoskonalenie systemu politycznego oraz wyborczego – a dokładnie skrócenie czasu trwania wyborów, by w sytuacji kryzysowej szybko wybrać nowy parlament oraz wybór prezydenta przez społeczeństwo w wyborach bezpośrednich [6].

Ostatecznie wyboru prezydenta dokonują parlamentarzyści, nie znaczy to jednak, że łotewskie społeczeństwo nie ma swoich faworytów. Poniżej przedstawiam wykres poparcia dla poszczególnych najważniejszych polityków na Łotwie, według badania opinii publicznej, przeprowadzonego na życzenie dziennika „Diena” oraz krótkie charakterystyki tych, których poparcie było największe.

Według czytelników „Dieny” najlepszym prezydentem byłby nie Zatlers, lecz wywodzący się ze Związku Zielonych i Rolników Aivars Lembergs (27, 4%) – były członek Komunistycznej Partii Łotwy, od 1988 roku burmistrz Windawy, założyciel lokalnej partii Dla Windawy i Łotwy. Jest jednym z najbogatszych obywateli Łotwy [7].

Na drugim miejscu w tym rankingu znajduje się obecny, czwarty prezydent po odrodzeniu Łotwy w 1993 r., Valdis Zatlers (24,9%). Z wykształcenia chirurg, założyciel stowarzyszeń promujących ortopedię na Łotwie, laureat wielu odznaczeń i medali zasługi w kraju i za granicą. Jako nienależący do partii kandydat rządzącej koalicji, 31 maja 2007 został wybrany na prezydenta. Jego kadencja minie 8 lipca 2011 r. [8]

Wśród pozostałych proponowanych przez respondentów kandydatów znalazła się była prezydent Łotwy, Vaira Vike-Freiberga (19,3%), Inguna Sudraba – przewodnicząca Urzędu Kontroli Państwowej Republiki Łotewskiej (18,5%), Maris Riekstins – minister spraw zafranicznych latach 2007 – 2010, obecny ambasador Łotwy przy NATO (2%), obecny minister spraw zagranicznych Aivi Roni (1,3%), marszałek Saeimy Solvita Aboltina (1,1%), posłanka Inesi Vaideri (0,4%) oraz były przewodniczący Saeimy Gundars Daudze (0,2%) [9].

Trudno jest ocenić dzisiaj, czy wybory w pierwszej turze wygra Zatlers. Głosowanie jest tajne, dzięki czemu poszczególni posłowie mogą głosować według własnego uznania, bez narzuconych przez partię instrukcji. Jeżeli w pierwszej turze nie zostanie wybrany kandydat 51 głosami poselskimi, zapowiadana jest druga, w której nie jest brana pod uwagę osoba z najmniejszą ilością głosów [10]. Aby poznać oficjalnych kandydatów wszystkich ugrupowań, musimy zaczekać do 19 maja. Na pierwszą turę – do przełomu maja i czerwca.

1) http://www.president.lv/pk/content/?cat_id=1084
2) http://www.apollo.lv/portal/news/articles/237240?ref=theme
3) http://www.baltic-course.com/eng/legislation/?doc=38559
4) http://www.apollo.lv/portal/news/articles/237240?ref=theme
5) http://bnn-news.com/2011/01/27/social/zatlers-lame-duck
6) http://bnn-news.com/2011/04/20/social/latvia-president-hopes-establishing-competition-presidential-candidates-future-tradition
7) http://www.gramata21.lv/users/lembergs_aivars/
8) http://electionsmeter.com/polls/valdis-zatlers?title=Latvia
9) http://www.apollo.lv/portal/news/articles/237026
10) http://www.president.lv/pk/content/?cat_id=1084