Piotr Ostaszewski (red.): ChRL we współczesnych stosunkach międzynarodowych

• chiny

Nowa publikacja Oficyny Wydawniczej SGH w Warszawie podejmuje tematykę niezwykle aktualną, próbując pokazać miejsce, jakie u progu XXI wieku zajmuje ChRL na świecie. Nie jest to jedyna tego typu publikacja na polskim rynku, jest natomiast pierwszą wydaną przez Szkołę Główną Handlową w Warszawie. Czym poza tym charakteryzuje się nowa pozycja i co ją wyróżnia?

Zaletą książki jest przede wszystkim zwięzłość i klarowność przedstawianych tematów. W syntetyczny i zrozumiały sposób opisano w niej 10 ważnych zagadnień, na podstawie których czytelnik ma szansę lepiej zrozumieć współczesne Chiny, ich politykę i pozycję międzynarodową. Szczególnie dużo uwagi poświęcono takim tematom jak stosunki ChRL z najważniejszymi partnerami gospodarczymi (USA, Unia Europejska, Rosja) i nierozwiązanej kwestii „zbuntowanej prowincji” Tajwanu. Ponadto opisane zostały stosunki ChRL z państwami Afryki, Ameryki Południowej i Azji Centralnej. Na tych przykładach zaprezentowano rosnące możliwości globalne Pekinu, w tym również rzadziej wspominane elementy jego polityki, takie jak budowanie sobie „poparcia” w Zgromadzeniu Ogólnym Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Wartymi wyróżnienia są dwa rozdziały o tym, jak ChRL nie zwalcza, ale wykorzystuje istniejący ład międzynarodowy do umacniania własnej pozycji, oraz o jej stosunkach z biednym Afganistanem. Zagadnienia te wiele mówią o polityce zagranicznej ChRL, a dzięki dobrej znajomości tematu przez autorów, są zarazem frapującą lekturą. Uzupełniając je rozdziałem o Szanghajskiej Organizacji Współpracy, z niniejszej książki możemy sporo dowiedzieć się o współczesnych Chinach i ich generalnej percepcji ładu międzynarodowego.

Publikacja ta ma niestety zasadniczy problem – pomija ona kilka wydawałoby się nie mogących zostać pominiętymi kwestii. Przede wszystkim, brakuje w niej opisu relacji ChRL z takimi podmiotami jak ASEAN, Indie, Japonia czy Republika Korei, wymieniając tylko kilka mających największy wpływ na pozycję i politykę zagraniczną Pekinu. Państwa te, bezpośredni sąsiedzi kraju środka, współtworzą ład międzynarodowy w Azji Wschodniej, od której budowa mocarstwowej pozycji Chin się zaczyna. Można więc odnieść wrażenie pewnej „europocentryczności” w doborze tematów do książki. Z perspektywy Pekinu stosunki z najważniejszymi państwami azjatyckimi mają fundamentalne znaczenie i bez nich opis pozycji międzynarodowej ChRL nie może być kompletny.

Bez wątpienia równie wartym byłoby poświęcenie choć trochę miejsca stosunkom z Pakistanem, nazywanym czasem „chińskim Izraelem”, nawiązując do relacji jakie istnieją pomiędzy Waszyngtonem i Jerozolimą. Według wielu badaczy chińska polityka względem Pakistanu będzie jedną z ważniejszych determinant sytuacji w Azji Południowej i Centralnej i jako taka doskonale pasowałaby do tematyki książki. Co prawda autorzy książki sugerują, że jej celem jest raczej wyjaśnianie procesów i zjawisk niż kompleksowy opis pozycji międzynarodowej ChRL, mimo to po lekturze pozostaje niedosyt. Na uczucie to składa się również brak rozdziału traktującego o teoretyczno – filozoficznych podstawach polityki zagranicznej ChRL. Dobrze uzupełniałby on opisywaną praktyczną stronę tej polityki, a także przybliżył pewne niezmienne elementy pozycji Chin na świecie. Jest to szczególnie interesujące w przypadku państwa, które z dumą i wielką konsekwencją podkreśla swoją trwającą pięć tysięcy lat historię.

Z powyższymi problemami wiąże się ogólne wrażenie, że książka ta, choć dość ciekawa i łatwa w odbiorze, nie prezentuje sobą przemyślanej całości. Z czegokolwiek by stan ten nie wynikał, znacząco obniża to ostateczną ocenę z perspektywy czytelnika. Mimo to może stanowić ona ciekawą i wartościową lekturę dla ludzi poszukujących informacji na któryś z poruszanych przez nią tematów, co nie pozwala mi odradzać sięgnięcia po tę niekompletną, ale w sumie dość solidną pozycję.