1) Narodziny V Republiki

W okresie IV Republiki (1945-58) Francja nie zaznała spokoju społecznego, stabilizacji politycznej i gospodarczej.[1] Literatura prawnicza i politologiczna wskazuje na następujące przyczyny tego stanu rzeczy:
• Nadmierny zakres kompetencji Zgromadzenia Narodowego
• Słaba pozycja prezydenta i rządu
• Nieodpowiedni system wyborczy
• Nadmierne rozbicie polityczne społeczeństwa
• Słabe partie – skłócone i niezdolne do tworzenia systemu stabilnych sojuszy

Zobacz też: Raport psz.pl - Systemy polityczne wybranych państw   

Władza sądownicza

W rozumieniu konstytucji V Republiki właściwą władzę sądowniczą stanowią sądy powszechne. Prezydent, który pełni funkcję przewodniczącego Najwyższej Rady Sądownictwa, jest gwarantem niezależności władzy sądowniczej. Sędziowie są nieusuwalni, a ich status – podobnie jak status prokuratorów – reguluje ustawa organiczna.

Rada Stanu (Conseil d’Etat), Rada Konstytucyjna (Conseil Constitutionnel)  oraz sądy administracyjne nie należą do omawianej władzy. Rada Stanu wywodzi się jeszcze z dawnej Rady Królewskiej, a swój obecny kształt uzyskała w 1795 roku. Natomiast sądownictwo administracyjne wyodrębniło się z Rady Stanu w 1953 roku. Na szczególną uwagę zasługuje jednak Rada Konstytucyjna.

Francuska doktryna prawa konstytucyjnego przyjmowała zawsze, jako kamień węgielny, zasadę nadrzędności konstytucji w systemie źródeł prawa. Jednakże przez długi okres zasadzie tej nie towarzyszyły żadne gwarancje instytucjonalne. [39] Geneza Rady Konstytucyjnej wiązała się zatem ściśle z wyraźną tendencją do zabezpieczenia rządu przed niepożądaną przezeń ingerencją parlamentu w sferę stanowienia prawa. [40]

Rada Konstytucyjna ocenia zgodność aktów prawnych z konstytucją oraz z przyjętymi traktatami międzynarodowymi. Postępowanie przed Radą może zostać wszczęte tylko na wniosek:
• Prezydenta
• Przewodniczących izb
• Premiera
• Grupy 60 senatorów lub 60 posłów.

Rada Konstytucyjna składa się z 9 członków z czego 3 jest mianowanych przez prezydenta, 3 przez przewodniczącego Senatu i 3 przez przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego. Ponadto do zasiadania w radzie mają prawo byli prezydenci Francji.

Organ ten stanowi zupełną nowość w strukturze aparatu państwowego Francji. W IV Republice istniał komitet Konstytucyjny, ale różnił się on znacznie od Rady, która ma nową, oryginalną pozycję prawną. Mamy tu do czynienia z organem państwowym, którego istota była nieco inaczej pomyślana i zakładana przez twórców konstytucji, niż się to w praktyce stało. [41]

3) Zakończenie

Historię francuskiego ustroju cechuje niezwykły dynamizm i gwałtowność zmian – szczególnie u schyłku wieku XVIII oraz w XIX i XX w. Dopiero Konstytucja z 1958 r. przynosi względny spokój i trwałość prawno-polityczną, które utrzymują się po dziś dzień. W początkach V Republiki dominował pogląd, iż owa konstytucja ma charakter przejściowy. Jednak, jak praktyka ustrojowa wykazała, system ten sprawdza się nawet w okresie koabitacji, co wskazuje na jego elastyczność.

Przypisy:

[1] W. Skrzydło (red. nauk.), Ustroje państw współczesnych, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2002, s. 135.
[2] Ibidem.
[3] W. Skrzydło, op.cit., s. 49.
[4] FPK – Francuska Partia Komunistyczna (Parti communiste français, PCF)
[5] SFIO – Francuska Sekcja Międzynarodówki Robotniczej (Section Francaise de l'International Ouvriere,SFIO); dzisiejsza Partia Socjalistyczna (Parti Socialiste PS).
[6] MRP – Ludowy Ruch Republikański (Mouvement Républicain Populaire, MRP).
[7] UDSR – Demokratyczna i Socjalistyczna Unia Ruchu Oporu (Union démocratique et socialiste de la Résistance, UDSR).
[8] W. Skrzydło, op.cit., s. 50.
[9] E. Gdulewicz, System konstytucyjny Francji, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2000, s. 17.
[10] Maurice Duverger to wybitny francuski prawnik, polityk i socjolog.
[11] Podaję za: E. Gdulewicz, op.cit., s. 17.
[12] E. Gdulewicz, op.cit., s. 18.
[13] Ibidem, s. 20.
[14] Podaję za: E. Gdulewicz, op.cit., s. 20.
[15] E. Gdulewicz, op.cit., s. 21.
[16] Podaję za: E. Gdulewicz, op.cit., s. 20.
[17] E. Gdulewicz, op.cit., s. 24.
[18] W. Skrzydło (red. nauk.), op.cit., s. 150.
[19] W. Skrzydło, op.cit., s. 117-118.
[20] Szerzej na ten temat: W. Skrzydło (red. nauk.), op.cit., s. 152.
[21] E. Gdulewicz, op.cit., s. 28.
[22] Szerzej na ten temat: E. Gdulewicz, op.cit., s. 27-28.
[23] UDF – Unia na rzecz Demokracji Francuskiej (Union pour la démocratie française, UDF).
[24] UNR – Unia na Rzecz nowej Republiki (Union pour la Nouvelle République, UNR).
[25] RPR – Zgromadzenie na rzecz Republiki (Rassemblement pour la République, RPR).
[26] W. Skrzydło (red. nauk.), op.cit., s. 142.
[27] W. Skrzydło, op.cit., s. 143.
[28] Ibidem, s. 145
[29] E. Gdulewicz, op.cit., s. 41.
[30] J. Osiński (red.), Prezydent w państwach współczesnych, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2000, s. 131.
[31] W. Skrzydło (red. nauk.), op.cit., s. 159.
[32] E. Gdulewicz, op.cit., s. 56-57.
[33] Ibidem, s. 57.
[34] W. Skrzydło (red. nauk.), op.cit., s. 162-163.
[35] Opracowane na podstawie: E Gdulewicz, op.cit., s. 57-58.
[36] W. Skrzydło (red. nauk.), op.cit., s. 163.
[37] Ibidem, s. 163-164.
[38] E. Gdulewicz, op.cit., s. 47.
[39] W. Skrzydło, op.cit., s. 223.
[40] Ibidem, s. 225.
[41] W. Skrzydło (red. nauk.), op.cit., s. 167.