1. Geneza

Obecny system polityczny Federacji Rosyjskiej ukształtował się w wyniku przemian mających miejsce w drugiej połowie lat 80. oraz na początku 90. XX wieku. Po dojściu do władzy w 1985 roku Michaiła Gorbaczowa, rozpoczęła się pierestrojka. Chęć reformy ustroju komunistycznego doprowadziła w konsekwencji do jego upadku i rozpadu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Ostatnia aktualizacja: 29.01.2009 r.

Prezydent jako przedstawiciel Federacji Rosyjskiej w stosunkach międzynarodowych ratyfikuje  i podpisuje umowy międzynarodowe, prowadzi negocjacje, przyjmuje listy uwierzytelniające akredytowanych przy nim dyplomatów.

Rozpoczęcie kadencji i jej zakończenie następuje w momencie złożenia przysięgi przez nowowybranego prezydenta. W przypadku rezygnacji urzędującego szefa państwa wybory powinny być przeprowadzone nie później niż trzy miesiące od tego momentu. Obowiązki prezydenta przejmuje w tym czasie premier, jednak bez możliwości rozwiązania Dumy Państwowej, wyznaczania referendum czy wnoszenia wniosku o poprawę lub zmianę konstytucji.

Prezydent może być pozbawiony pełnionej funkcji tylko na podstawie zarzutu zdrady stanu lub popełnienia innego ciężkiego przestępstwa, postawionego przez Dumę, potwierdzonego wyrokiem Sądów: Najwyższego (o fakcie popełnienia przestępstwa) i Konstytucyjnego (o spełnieniu wszystkich wymogów formalnych przy wnoszeniu aktu oskarżenia). Prawo odwołania z funkcji przysługuje zaś Radzie Federacji. Decyzja ta musi być podjęta większością 2/3 głosów w każdej z izb, na wniosek minimum 1/3 deputowanych Dumy oraz po powołaniu przez Dumę specjalnej komisji. Decyzja Rady powinna być podjęta nie później niż trzy miesiące po postawieniu przez Dumę zarzutu. W przeciwnym wypadku, zarzuty są oddalane.

W skład urzędu prezydenta Federacji Rosyjskiej wchodzą również:
1. Rada Bezpieczeństwa FR (bezpieczeństwo zewnętrzne, polityka zagraniczna),
2. Rada Prezydencka (organ doradczy w sprawach strategicznych; w jej składzie uczeni, biznesmeni, artyści, młodzież),
3. Wspólne komisje, podobne do ministerstw (obecnie jest ich 8),
4. Doradcy prezydenta (10 różnych sekcji, 12-16 osób wraz z szerokim zapleczem),
5. Przedstawiciele i pełnomocnicy prezydenta (gubernatorzy),
6. Specjalistyczne służby (6 ośrodków do badań ankietowych decyzji prezydenta),
7. Komitety i Rady urzędu prezydenta (obecnie 6, są to stałe organy zajmujące się zleconymi przez prezydenta projektami),
8. Szef Administracji Prezydenta (funkcję tę pełni obecnie Siergiej Siemionowicz Sobianin).

W komórkach zaliczanych do administracji prezydenta zatrudnionych jest około 17 tys. osób. Kolejne kilkanaście tysięcy osób stanowią różni konsultanci oraz służby zajmujące się obiektami prezydenckimi. Administracja prezydenta posiada własną flotę powietrzną, śmigłowce i samochody. Jest to instytucja całkowicie samodzielna i niezależna od ministerstw.

Obecnie trwa pierwsza kadencja prezydenta Dmitrija Miedwiediewa (Дмитрий Анатольевич Медведев). Jego kandydatura w wyborach prezydenckich została poparta przez Władimira Putina. W wyborach z 2 marca 2008 roku uzyskał 73 proc. głosów poparcia. Urząd głowy państwa objął 7 maja 2008 roku.

Rząd:

Pojęcie rządu w rosyjskim systemie politycznym nie jest wyraźnie sprecyzowane. W węższym znaczeniu odpowiada ono ang. Cabinet, w szerszym z kolei ang. Goverment. Poza tym istnieją jeszcze struktury Rady Ministrów oraz Prezydium RM.

1. Gabinet

Skład: premier, dwóch pierwszych wicepremierów, dwóch wicepremierów, 23 ministrów federalnych (stojących na czele najważniejszych ministerstw). Razem skupia 28 osób. Obraduje raz w tygodniu pod przewodnictwem prezydenta, wtedy też zapadają najważniejsze decyzje.

2. Goverment

Skład: członkowie Gabinetu, 9 przedstawicieli komitetów państwowych, 16 przedstawicieli komitetów federalnych (w randze ministrów; komitety te są powoływane w ramach wspólnych uprawnień Federacji i republik), 12 szefów służb (wyspecjalizowanych, np. nadzór weterynaryjny, służby dozymetryczne, FSB), 2 szefów agencji (wywiad), jeden dyrektor departamentu (obsługującego premiera), przewodniczący agencji nadzoru radiolokacyjnego. Razem 69 osób. W tym składzie rząd spotyka się raz na trzy miesiące.

3. Rada Ministrów

Znaczeniowo pokrywa się z pojęciem Gabinetu. Nie ma jednak określonego składu, gdyż na posiedzenia mogą być zapraszani przedstawiciele komitetów federalnych, państwowych, szefowie agend. Są to posiedzenia robocze, przewodniczy im premier.

4. Prezydium Rady Ministrów

Skład: premier, dwóch pierwszych wicepremierów, dwóch wicepremierów, ministrowie finansów, gospodarki, spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, obrony, przewodniczący państwowego Komitetu Zarządzania Majątkiem, przewodniczący Banku Centralnego Rosji, szef zarządu Komitetu Ochrony Państwa, szef administracji Rady Ministrów. Razem 14 osób. Obraduje pod przewodnictwem prezydenta. Spotkania mogą się odbywać nawet codziennie.

Rząd funkcjonuje głównie w znaczeniu pojęcia Gabinetu. Również to znaczenie jest brane pod uwagę w poniższym opracowaniu, dotyczącym kompetencji rządu jako organu władzy wykonawczej.

Premiera powołuje prezydent po uzyskaniu zgody Dumy. Kandydaturę wnosi się nie później niż dwa tygodnie po rozpoczęciu kadencji przez nowego prezydenta, lub w przypadku dymisji rządu w przeciągu tygodnia od momentu odrzucenia przez Dumę kandydata. Rząd składa dymisję na ręce nowo wybranego prezydenta.

Duma, od dnia zgłoszenia kandydatury, ma tydzień na podjęcie decyzji. Po trzykrotnym odrzuceniu propozycji prezydenta na stanowisko premiera, prezydent ma prawo wyznaczyć premiera, zdymisjonować Dumę i zarządzić nowe wybory.

Duma Państwowa może wyrazić wotum nieufności wobec rządu bezwzględną większością głosów. Prezydent może wtedy odwołać rząd bądź nie zgodzić się z Duma. Jeśli w ciągu trzech miesięcy Duma ponownie przegłosuje wotum nieufności wobec rządu prezydent może zdecydować o dymisji rządu lub Dumy.

Premier może złożyć wniosek o wotum zaufania. Jeśli Duma jego nie wyrazi prezydent może w ciągu 7 dni przyjąć dymisję rządu lub rozwiązać Dumę. W przypadku dymisji lub rezygnacji rząd działa do momentu utworzenia nowego.

Premier po otrzymaniu zgody Dumy w ciągu tygodnia przedstawia prezydentowi propozycję struktury władzy wykonawczej. Na wniosek premiera prezydent powołuje zastępców i ministrów. Premier określa też główne kierunki działań rządu.

W ramach swoich kompetencji rząd:
• opracowuje i przedstawia Dumie budżet Federacji i dba o jego wypełnienie; przedstawia Dumie sprawozdanie z wypełnienia budżetu,
• dba o prowadzenie jednolitej finansowej, kredytowej i pieniężnej polityki, polityki w zakresie kultury, nauki, oświaty, ochrony zdrowia, polityki społecznej i ochrony środowiska,
• zarządza własnością państwową,
• decyduje o sprawach związanych z obroną, bezpieczeństwem państwowym, realizacją polityki wewnętrznej,
• dba o praworządność, przestrzeganie praw i wolności obywatelskich, ochronę własności, porządek społeczny i walkę z przestępczością.

Obecnie (23.11.2008 r.) funkcję premiera pełni Władimir Putin (Владимир Владимирович Путин). Jego kandydatura została zgłoszona przez Dmitrija Miedwiediewa 7 maja 2008 r., zaś dzień później zaakceptowana przez Dumę Państwową. Zastąpił na tym stanowisku Wiktora Zubkowa.

Wicepremierzy:
Wiktor Zubkow (Виктор Алексеевич Зубков) - pierwszy wicepremier
Igor Szuwałow (Игорь Иванович Шувало) - pierwszy wicepremier
Siergiej Iwanow (Сергей Борисович Иванов) – wicepremier
Aleksandr Żukow (Александр Дмитриевич Жуков) – wicepremier
Aleksiej Kudrin (Алексей Леонидович Кудрин) - wicepremier, minister finansów
Dmitrij Kozak (Дмитрий Николаевич Козак) - wicepremier
Igor Sieczin (Игорь Иванович Сечи) - wicepremier
Siergiej Sobianin (Сергей Семенович Собяни) - wicepremier,  szef Administracji Rządu

Ministrowie federalni (Федеральные министры):
Siergiej Ławrow (Сергей Викторович Лавров) – minister spraw zagranicznych
Elwira Nabiullina (Эльвира Сахипзадовна Набиуллина) - minister rozwoju gospodarczego
Siergiej Szmatko (Сергей Иванович Шматко) - minister energetyki
Wiktor Christienko (Виктор Борисович Христенко) – minister przemysłu i handlu
Jurij Trutniew (Юрий Петрович Трутнев) – minister zasobów naturalnych i ekologii
Anatolij Sierdiukow (Анатолий Эдуардович Сердюков) – minister obrony
Igor Lewitin (Игорь Евгеньевич Левитин) – minister transportu
Aleksandr Konowałow (Александр Владимирович Коновалов ) – minister sprawiedliwości
Aleksiej Gordiejew (Алексей Васильевич Гордеев) – minister rolnictwa
Tatiana Golikowa (Татьяна Алексеевна Голикова) – minister zdrowia i rozwoju społecznego
Raszid Nurgalijew (Рашид Гумарович Нургалиев) – minister spraw wewnętrznych
Igor Szczegolew (Игорь Олегович Щёголев)– minister łączności i środków masowego przekazu,
Aleksandr Awdiejew (Александр Алексеевич Авдеев) – minister kultury
Wiktor Basargin (Виктор Фёдорович Басаргин) - minister rozwoju regionalnego
Witalij Mutko (Виталий Леонтьевич Мутко) - minister sportu, turystyki i polityki ds. młodzieży
Andriej Fursenko (Андрей Александрович Фурсенко) – minister edukacji i nauki
Siergiej Szojgu (Сергей Кужугетович Шойгу) – minister ds. obrony obywatelskiej, sytuacji nadzwyczajnych i likwidacji skutków katastrof naturalnych

Władza sądownicza:

Sędzią może zostać osoba powyżej 25 lat, mająca wyższe wykształcenie prawnicze i staż pracy nie krótszy niż 5 lat. Sędziowie, na mocy konstytucji, są niezawiśli i podlegają tylko konstytucji i prawu federalnemu.

Sąd Konstytucyjny składa się z 19 sędziów. Do jego zadań należy orzekanie o zgodności z konstytucją na wniosek prezydenta, Rady Federacji, Dumy Państwowej, 1/5 członków Rady lub Dumy, rządu, Sądu Najwyższego, Arbitrażowego lub organów władzy ustawodawczej i wykonawczej podmiotów Federacji. Zajmuje się sporami kompetencyjnymi między organami federalnymi władzy państwowej, władzą federalną a podmiotami Federacji oraz między wyższymi organami władzy w podmiotach federacji.

Sad Najwyższy jest sądem ostatniej instancji. Do jego głównych zadań należy udzielanie wskazówek dotyczących praktyki procesowej.

4. Ocena sprawności

Zasady określone w samej konstytucji sprawiają, iż parlament nie jest w stanie w skuteczny sposób kontrolować rządu i prezydenta. Uprawnienia im nadane naruszają równowagę trójpodziału władzy. W ramach samej władzy wykonawczej, przewaga znajduje się zaś po stronie prezydenta. Jeśli premier ściśle współpracuje z prezydentem, faktycznie znajduje się pod jego ochroną. To za nim opowie się prezydent w przypadku konfliktu z parlamentem. Pozycję prezydenta wzmacniał dodatkowo brak ustabilizowanego systemu partyjnego. W czasie prezydentury Władimira Putina rządząca „Jedna Rosja” jest z kolei źródłem dodatkowego poparcia. Bardzo często można się spotkać z opinią, iż model władzy wykonawczej w Federacji Rosyjskiej dąży do prezydentury imperialnej.

Źródła:
Konstytucja Federacji Rosyjskiej z dnia 12 grudnia 1993 roku, Wydawnictwo Eksmo Education, Moskwa 2006
Oficjalna strona prezydenta Federacji Rosyjskiej: http://www.kremlin.ru
Oficjalna strona rządu Federacji Rosyjskiej: http://www.government.gov.ru
Oficjalna strona Dumy Państwowej: http://www.duma.gov.ru/
Oficjalna strona Rady Federacji: http://www.council.gov.ru/
Inne serwisy internetowe:
http://www.politika.su/fs/gd4.html
http://www.politika.su/fs/fs-tit.html
http://www.izbirkom.ru/