Polityka regionalna Włoch, która koncentruje się w głównej mierze na wykorzystaniu funduszy strukturalnych w celu zmniejszenia różnic rozwojowych występujących miedzy włoskimi regionami, jest przykładem funkcjonalizmu integracji. Wprowadzenie procesu funkcjonalnej integracji regionalnej stanowi dla rządu włoskiego środek i sposób lepszego zaspokojenia potrzeb materialnych i społecznych.

W północnej części kraju wprowadzono intensywne inwestycje do sektora przemysłowego, opierające się na subwencjach rządu centralnego. Do kolejnych inwestycji restrukturyzacyjnych wykorzystano środki z funduszy strukturalnych, co spowodowało efektywny i dynamiczny rozwój wpływający na sytuację ekonomiczną całego kraju.

System stosowany w północno – wschodnich i centralnych Włoszech jest zbudowany na rzeczywistym kapitale społecznym, zwłaszcza silnych organizacjach przedsiębiorców, rozwiniętej sieci kooperujących ze sobą stowarzyszeń przemysłowych i elastycznej produkcji małych oraz średnich przedsiębiorstw.
Jest to także model, który w dużym stopniu opiera się na aktywności lokalnych elit politycznych. Bez ich nastawienia na kreowanie rozwoju, bez oparcia działalności na strategii wspierania działalności gospodarczej, nie byłoby prawdopodobnie sukcesu Trzeciej Italii. [1]

Na terenie Mezzogiorno [2] inwestycje przyniosły odmienny efekt od zamierzonego. Spowodowały konsumpcyjny, a nie produkcyjny styl wydawania funduszy publicznych. Wynikało to z nieuwzględnienia celów rozwoju ekonomicznego, niegospodarnej kultury politycznej i zaspokajania partykularnych potrzeb wąskich grup społecznych.

We Włoszech wyraźnie widać, że wspólnotowa polityka regionalna może być nieskuteczna, jeżeli „służy bardziej wzmacnianiu lokalnych układów klientalnych lub mafijnych, a nie inwestycjom służącym pobudzaniu endogenicznego rozwoju.” [3]
W pewnym zakresie wzmacnia wpływy centralne na planowanie rozwoju regionalnego. Dlatego też polityka centralna szczególnie na obszarach peryferyjnych, gdzie zaznacza się niska aktywność społeczna, powinna dążyć do aktywizacji lokalnych elit, wspomagać ich samodzielność oraz odpowiedzialność za rozwój gospodarczy.

Generalnie we Włoszech występuje mobilizacja elit regionalnych i lokalnych (dla których strukturą instytucjonalną są rozwinięte jednostki samorządowe oraz stowarzyszenia społeczne), wysoki wskaźnik inicjatyw prorozwojowych
(np. wspieranie małej i średniej przedsiębiorczości), wsparcie finansowe
i planistyczne, dojrzałość działalności publicznej, silne organizacje społeczne, odpowiedni kształt instytucji publicznych. Wyżej wymienione czynniki mają zasadniczy wpływ na inicjowanie rozwoju gospodarczego i są świetnym przykładem europejskiej polityki regionalnej stymulującej działania władz publicznych w krajach członkowskich UE w kierunku jak największej gospodarności i efektywności ekonomicznej.

Włochy jako długoletni członek Unii Europejskiej zajmują relatywnie wysokie miejsce na tle innych państw europejskich. Jest to zasługą niezwykle dynamicznego rozwoju północnych Włoch, które stanowią główną siłę napędową włoskiej gospodarki.
Jednak należy również zauważyć, że południe kraju, Mezzogiorno, należy niezmiennie do najbardziej ubogich terenów w UE. Paradoksalnie sytuacja ta zaistniała pomimo wieloletnich, gigantycznych transferów finansowych przeznaczonych na pobudzenie rozwoju gospodarczego tego regionu, zarówno ze strony państwa włoskiego jak i polityki regionalnej Unii Europejskiej, która była szczególnie aktywnie prowadzona na obszarze Mezzogiorno.

Przez wiele lat Włochy borykały się z problemem znacznego opóźnienia
w rozwoju regionalnym w stosunku do innych krajów członkowskich UE. Problem zróżnicowania w rozwoju regionalnym we Włoszech można scharakteryzować
w następujący sposób: wartość średniego dochodu we Włoszech jest wyższa od średniego dochodu krajów Unii; jednakże w ponad połowie kraju poziom uzyskiwanego dochodu jest niższy od średniej krajowej; w konsekwencji, regiony uzyskujące dochód poniżej średniej krajowej są opóźnione nie tylko w stosunku do innych regionów włoskich, ale także w porównaniu z innymi regionami Unii. Zjawisko to nie występuje np. w Hiszpanii, Grecji czy Portugalii, gdzie prawie wszystkie regiony klasyfikują się poniżej średniej unijnej. [4] W konsekwencji polityka ekonomiczna w aspekcie regionalnym ma większe znaczenie we Włoszech niż
w innych krajach członkowskich Unii, niezależnie czy są mniej czy bardziej zamożne w stosunku do Włoch.

Dysproporcje pomiędzy Północą a Mezzogiorno są wyraźne. Na Południu niższa jest nie tylko stopa życiowa, poziom oświaty i przygotowanie zawodowe, ale także poziom inwestycji, który w niewielkim stopniu przewyższa 10% wszystkich alokacji. Południe ma swój udział w wypracowaniu zaledwie 25% dochodu narodowego, 8% włoskiego eksportu, 14% dochodów z turystyki, 22% produkcji przemysłowej, a przeciętny dochód na mieszkańca utrzymuje się tutaj poniżej 60% dochodu osiąganego w północnych i środkowych regionach kraju. Na ten region przypada blisko 60% całego bezrobocia; średnia stopa bezrobocia w 1997 r. wynosiła tam 14% (ale np. na Sycylii wynosiła prawie 18%). Jest to obszar z dominacją produkcji rolniczej, udział zatrudnienia w sektorze rolnym sięgał pod koniec lat 90-tych poziomu 20-25%, w tym samym czasie średnie zatrudnienie w rolnictwie dla całych Włoch wynosiło ok. 8%. [5] Region ten zawsze był więc czynnikiem obniżającym poziom gospodarczy kraju.