Polityka regionalna Włoch, która koncentruje się w głównej mierze na wykorzystaniu funduszy strukturalnych w celu zmniejszenia różnic rozwojowych występujących miedzy włoskimi regionami, jest przykładem funkcjonalizmu integracji. Wprowadzenie procesu funkcjonalnej integracji regionalnej stanowi dla rządu włoskiego środek i sposób lepszego zaspokojenia potrzeb materialnych i społecznych.

Włochy od początku powstania Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego uzyskiwały bardzo wysokie dotacje w porównaniu z innymi krajami „Piętnastki”. Zostało to zaprezentowane w Tabeli nr 3, dla porównania umieściłam obok Włoch takie kraje jak Francja i Niemcy ze względu na to, iż są to państwa, które otrzymywały środki finansowe z funduszy strukturalnych od początku ich członkostwa w UE. Francja jest państwem o zbliżonym ustroju i kulturze politycznej do Włoch. Natomiast w Niemczech, jak i we Włoszech, występuje duża polaryzacja pomiędzy regionami (szczególnie na wschodzie i zachodzie, czyli po zjednoczeniu Niemiec), w obu tych państwach aspekty regionalne prowadzenia polityki ekonomicznej odgrywają ogromną rolę.

TABELA 3 – Udział procentowy alokacji funduszy strukturalnych w krajach Unii Europejskiej w latach 1977-2006.[15]

Francji relatywnie zmniejszano dotacje finansowe na rozwój. Niemcom po zjednoczeniu zwiększono ilość otrzymywanych środków. Włochom przyznawano największą pulę i pomimo zmniejszenia dotacji od początku lat 90 – tych utrzymują się na drugim miejscu wśród państw otrzymujących środki finansowe z funduszy strukturalnych UE. Otrzymywane przez Włochy fundusze strukturalne pobudzają ich potencjał endogeniczny długookresowy.

Środki pochodzące EFRR są rozdzielane na: [17]
- rozwój infrastruktury wspierającej działalność gospodarczą
      (wodociągi, energia, badania naukowe, ochrona środowiska);
- rozwój infrastruktury transportowej i telekomunikacji;
- szkolenia w zakresie zaawansowanych technologii;
- wspieranie lokalnych inicjatyw rozwojowych;
- aktywność sektora małych i średnich przedsiębiorstw.

Przeznacza się je równomiernie na projekty zarządzane przez regiony, przedsiębiorstwa i inne podmioty.

W celu utrzymania wskaźników wzrostu ekonomicznego Włosi wyznaczyli główne obszary, na których będzie opierała się ich polityka regionalna tzn.:
- koncentracja środków (w sensie finansowym, przedmiotowym) dla nadania im większej skuteczności;
- wzmocnienie systemu kontroli przyznanych funduszy rozwojowych;
- unowocześnienie struktury produkcji rolnej;
- zmniejszenie stopy bezrobocia na terenie Mezzogiorno (przede wszystkim wśród młodzieży);
- ochrona środowiska i rekultywacji terenów skażonych intensywną gospodarką.

Z punktu widzenia makroekonomii ważnym elementem gwarantującym wzrost gospodarczy i wyrównywanie poziomu życia w perspektywie średnio- i długoterminowej powinna być polityka rządów oparta na dyscyplinie budżetowej i podwyższaniu konkurencyjności krajowej. Niebagatelne znaczenie mają też działania w sektorze wykorzystania funduszy strukturalnych, który powinien dostosowywać swoją ofertę do potrzeb silnie zróżnicowanych obszarów. Obszary, na które zostały skierowane unijne środki finansowe zostały określone jako „Cele”. Tabela nr 4 i 5 prezentuje wykorzystanie środków finansowych na konkretne „Cele” w latach 90- tych i  w okresie lat 2000-2006.

Największe nakłady finansowe w okresie od 1994 do 2006 roku zostały przeznaczone na CEL 1 – wspieranie rozwoju i dostosowanie strukturalne regionów zacofanych. CEL 1 automatycznie stanowi priorytet włoskiej polityki regionalnej zmierzającej do zmniejszenia polaryzacji regionalnej kraju. Konsekwencją tej polityki było przeznaczenie na drugim miejscu środków na reformę polityki rolnej polegającej na wspieraniu rozwoju w dostosowywaniu struktur rolnych. Inwestycja w czynnik ludzki CEL 3 i 4 poprzez dostosowywanie pracowników do zmian w przemyśle i systemach produkcji oraz zwalczanie bezrobocia długookresowego jest finansowa przede wszystkim ze środków krajowych. Ok. 10% funduszy zostało przeznaczonych na CEL 2, czyli restrukturyzacje regionów, przygranicznych (płn-wsch) lub poważnie dotkniętych upadkiem przemysłu. We Włoszech nie ma potrzeby wysokich nakładów finansowych na ten cel, ponieważ region północny jest głównym motorem napędowym gospodarki włoskiej.

Republika Włoska nie otrzymała środków finansowych na CEL 6 gdyż, przeznaczone są one na wspieranie rozwoju strukturalnego regionów o wyjątkowo niskiej gęstości zaludnienia. Z całej „Piętnastki” tylko Finlandia i Szwecja otrzymywała dotacje na ten cel.

TABELA 4 - Pomoc strukturalna UE na lata 1994-1999 w mln Euro.[18]

TABELA 5  - Pomoc strukturalna UE na lata 2000-2006 w mln Euro. [19]

PODSUMOWANIE: 

Inwestycje regionalne rządu włoskiego odbywają się na wysoką skalę w stosunku do sytuacji panującej w innych krajach UE. Wydatki rządowe na ten cel systematycznie wzrastają, jednak już od kilku lat nie koncentrują się wyłącznie
w południowej części kraju, ale są proporcjonalne we wszystkich regionach.
Włosi jako jedno z nielicznych państwa członkowskich byli najbardziej zaangażowani w pozyskiwanie środków pieniężnych z Unii Europejskiej na rozwój regionów. Uzyskane fundusze pobudzały włoski potencjał endogeniczny długookresowy. Przez wiele lat były wykorzystywane w celu zmniejszenia występującej polaryzacji między Północą a Południem kraju. Kooperacja Włochów z Unią Europejską w tej dziedzinie przyspieszyła reorientację polityki regionalnej, odchodzącej od modelu państwa opiekuńczego. Optymalne wykorzystanie funduszy strukturalnych wpłynęło na rozwój gospodarczy Mezzogiorno, a tym samym na szybszy wzrost PKB per capita. Efektywne i permanentne wdrażanie norm wspólnotowych i dostosowywanie gospodarki włoskiej do kryteriów Unii umożliwiło zaliczenie Republiki Włoskiej do krajów wysoko rozwiniętych ekonomicznie.

Przypisy:
[1] T.G. Grosse, Polityka regionalna UE i jej wpływ na rozwój gospodarczy. Przykład Grecji, Włoch, Irlandii i wnioski dla Polski., Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2000 r.s.79.  Termin Trzecia Italia w literaturze naukowej określa część środkową oraz północno-wshodnią Włoch, dla podkreślenia zachodzących tam procesów gospodarczych odmiennych od reszty kraju.
[2] Termin Mezzogiorno stosowany w niniejszej pracy oznacza grupę regionów z południa Włoch: Abruzzo – Molise, Campania, Puglia, Calabria – Basilicata, Sicilia, Sardegna.
[3] Ibidem, s.80.
[4] A. Maciaszczyk (red.nauk.), Włoskie doświadczenia w integracji europejskiej, Instytut Europejski, Łódź 1998 r., s.57.
[5] T.G. Grosse, op.cit., s.62 .
[6] Więcej na temat samorządowych regionów we Włoszech w książce R. Putman, Making Democracy Work.
[7] red. nauk. P.Guerrieri, Processi e politiche per l’internazionalizzazione del sistema Italia, Instituto Affari Internazionali, Roma, Novembre 2003, s.48.
[8] La Costituzione della Repubblica Italiana, Data a Roma, addi 27 dicembre 1947 r.
[9] R. Speciale, La politica regionale comunitaria. Una grande sfida per la sinistra nel Mezzogiorno, www.neomedia.it/euromed/regione.html.
[10] Ministerstwo Skarbu, Resort Budżetu i Planowania Ekonomicznego, www.cgil.it/mezzogiorno/default.htm.
[11] Ibidem.
[12] red. nauk. P.Guerrieri, op.cit., s. 49.
[13] Ibidem, s.47.
[14] Stanowisko Włoch na temat przystąpienia nowych 10 państw członkowskich do UE w 2004 r. od początku było jasne i niezmienne. Włochy popierały przystąpienie tych państw dostrzegając więcej korzyści niż strat.
[15] T.G.Grosse, op.cit., s.34.
[16] Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
[17] A.Maciaszczyk, op.cit, s.60.
[18] T.G.Grosse, op. cit., s.23.
[19] T.G.Grosse, op. cit., s.32.