W latach trzydziestych XX wieku, gdy młodzież niemiecka zaczęła propagować uwielbienie dla Adolfa Hitlera i fascynować się faszyzmem Tomasz Mann w eseju „Podróż przez ocean z «Don Kichotem»” (1934) przestrzegał: Kto chce przygotowywać przyszłość, musi nie tylko nadążać za swoim czasem w sensie aktualnego ruchu, w którym może uczestniczyć każdy osioł, dumnie i pogardliwie traktujący zacofanych liberałów, byle wiedział coś więcej niż oni. Człowiek musi mieć w sobie całą swoją epokę razem z jej złożonością i sprzecznościami, bo do stworzenia przyszłości trzeba wielu rozmaitych składników, a nie tylko jednego. [1]

W kategoriach geograficznych obiekcje budzi zarówno nazwa Europa, jak i dokładne wyznaczenie granic. Powszechnie Europę określa się mianem kontynentu. Określenie to zostało wprowadzone wyłącznie dla kulturowo-politycznego odróżnienia Europy od Azji. Z geograficznego punktu widzenia jest ono jednak nieścisłe. Przy zachowaniu terminologii geograficznej kontynent Europę powinno się nazywać subkontynentem. Znany współczesny historyk Norman Davies dla potwierdzenia tego pisze: W gruncie rzeczy półwysep europejski nie jest wcale kontynentem, nie stanowi odrębnej nazwy lądu... współcześnie geografowie klasyfikują go podobnie jak Indie - jako subkontynent Euroazji: przylądek dawnego kontynentu, zachodni wyrostek Azji. [4]
Nie tylko nazwa, ale również przebieg granic Europy jest przedmiotem licznych sporów i kontrowersji. [5] Jedynymi granicami, co do których nie ma sporów, są granice północna, zachodnia i znaczna część południowej kontynentu, które to mają charakter naturalny w postaci mórz i oceanów. Wyznaczenie umownej granicy z Azją na wschodzie i południowym wschodzie wzbudza już kontrowersje. Powszechnie przyjęto, że Europa rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie do gór Ural na wschodzie, przy czym problem przynależności samych tych gór jest kwestią sporną. Przesunięcie granicy geograficznej Europy - z Donu (znanego w starożytności i średniowieczu pod nazwa "Tanais") na Ural – zawdzięczamy szwedzkiemu oficerowi w służbie rosyjskiej Johannowi Tabertowi von Strahlenbergowi. [6] Jurij Andruchowycz, ukraiński prozaik, eseista, poetą i tłumacz, proponuje własną geograficzną definicję Europy. [7] Określa ją jako najmłodszy z kontynentów, który do tej pory nie zna swych granic. [8] Przeciwstawia się on pojmowaniu Europy jako subkontynentu, który byłby utożsamiany z Azją. W jego opinii bowiem: Eurazję wymyślono tylko po to, by przestać szukać odpowiedzi na pytanie o granice Europy. Że niby ich nie ma, bo nie istnieje odrębna Europa. [9]

Geograficzna koncepcja zawsze musiała konkurować z koncepcją Europy jako wspólnoty kulturowej. Od wieków podejmowane były próby politycznego jednoczenia starego kontynentu. Niektórzy badacze wywodzą ideę politycznej integracji niemal od czasów starożytnych. [10] Również poczucie wspólnoty kulturowej i cywilizacyjnej narodów Europy ma długą tradycję intelektualną. Symbolicznie źródeł kultury europejskiej upatruje się w trzech miejscach: Atenach (skąd pochodzi dziedzictwo racjonalności i świadomości wolnego obywatela), w Rzymie (który dał wzór państwa, władzy, prawa i pokoju) i w Jerozolimie (skąd przyszły idea monoteistyczna i przede wszystkim - chrześcijaństwo). [11] Odwołując się tym samym do Paul Valery’ego, francuskiego filozofa i poety, który podkreślając korzenie cywilizacji europejskiej, pisał: Tam, gdzie imiona Cezara, Trajana i Wergiliusza, tam, gdzie imiona Mojżesza i świętego Pawła, tam, gdzie imiona Arystotelesa, Platona i Euklidesa mają równoczesne znaczenie i moc autorytetu, tam jest Europa. Każda rasa i każda ziemia, która została zromanizowana, pozyskana dla chrześcijaństwa i poddana dyscyplinie Greków w sferze ducha, jest niewątpliwie europejska. [12] Nie wszyscy są tu jednak zgodni. Dowodem może być dyskusja filozofów Zachodu i Wschodu Konrada Paula Liessmanna i Czesława Porębskiego. W opinii francuskiego myśliciela europejską tożsamość należy wiązać  z czterema elementami: starożytny Rzymem; szeroko rozumianą łacińskością i chrześcijaństwem; oświeceniem, scjentyzmem i racjonalizmem, które to ukształtowały nie tylko kulturowe, ale również społeczne i ekonomiczne oblicze naszego kontynentu. Czwarty korzeń nowoczesnej Europy upatruje on w nacjonalizmie. [13] Dla Polaka natomiast nie tyle oświecenie co średniowiecze ukształtowały Europę: Europa narodziła się po upadku cesarstwa rzymskiego. Z mieszaniny najróżniejszych elementów - rzymskich, germańskich, słowiańskich itd. - dopiero w wiekach średnich powstało coś, co można nazwać “Europą”. [14] Dyskusja między Liesemannem a Porębskim o tożsamość nie jest jedyną. Podobną toczy również dwóch niemieckich intelektualistów Jurgen Habermas i Joseph Ratzinger – Benedykt XVI. [15]