Stany Zjednoczone są republiką o prezydenckim systemie władzy. Podstawowymi zasadami ustrojowymi USA są: zasada federalizmu, z której wynika, że stany są suwerennymi jednostkami politycznymi oraz zasada podziału władz oparta na systemie checks and balances (hamulców i równowagi), co oznacza, że władza wykonawcza, ustawodawcza i sądownicza wzajemnie się ograniczają i zarazem uzupełniają.

Komisje stałe – odzwierciedlają istniejący układ partyjny danej kadencji Kongresu. Dzięki temu partia większościowa bezproblemowo może przeforsować projekty legislacyjne. Komisje stałe podzielone są według tematyki działalności np. Komisja spraw zagranicznych, Kmisja ds. rolnictwa, Komisja ds. oświaty itd.

Komisje specjalne – powoływane są ad hoc do zbadania określonej sprawy. Skład komisji jest określany przez przewodniczących Senatu i Izby Reprezentantów.

Komisje wspólne - tworzone są tzw. joint committees reprezentantów obu izb Kongresu w celu wspólnego rozpatrzenia rezolucji.

Komisje uzgadniające – wyznaczane dla odprowadzenia do jednolitego tekstu ustawy przegłosowanej pierwotnie w różnej wersji w izbach.

IV. System partyjny

System partyjny w USA wykształcił się historycznie. Na scenie politycznej rywalizują Partia Republikańska i Partia Demokratyczna. Są one wewnętrznie zróżnicowane (w każdej z nich istnieją frakcje, które mają odmienne poglądy i mogłyby stanowić materiał na odrębne partie polityczne w rozumieniu europejskim).

Wiodące partie amerykańskie stanowią zawsze koalicję różnych grup interesów. Dwupartyjny system spowodował, że partie unikają zajmowania wyraźnie ideologicznych stanowisk, starają się być na wskroś pragmatyczne oraz elastyczne.

Amerykański system wyborczy opiera się na jednomandatowych okręgach wyborczych, w których do zwycięstwa wystarczy zwykła większość głosów, w okręgach jednomandatowych liczą się tylko kandydaci popierani przez silne partie polityczne, w wyborach prezydenckich może zwyciężyć tylko kandydat posiadający zaplecze w postaci dużej i silnej machiny partyjnej.

Partia Republikańska i Partia Demokratyczna są partiami typu wyborczego, które określa się mianem partii usługowych lub maszyn wyborczych. Ich struktury organizacyjne partii nie są określane przez regulaminy czy statuty partii, lecz przez ustawodawstwo stanowe. Najwyższym szczeblem struktury organizacyjnej jest komitet krajowy. Wybierany jest on przez konwencję krajową i składa się z przedstawicieli wysuwanych przez delegacje partyjne stanów. Komitet krajowy ogranicza się w swoich działaniach do przygotowania następnej konwencji partii i następnej kampanii prezydenckiej. Komitet krajowy gromadzi fundusze i zbiera informacje dotyczące przyszłych kampanii wyborczych. Na czele komitetu krajowego stoi przewodniczący, którego w partii rządzącej mianuje prezydent, a w partii opozycyjnej kandydat na prezydenta. Musza oni zostać zatwierdzeni przez komitet krajowy.

Przewodniczący pełni tylko funkcje organizacyjne, a faktycznym przywódcą partii jest prezydent lub kandydat na prezydenta. Najwyższą instancją partyjną jest konwencja krajowa zwoływana, co cztery lata w roku wyborów prezydenckich. Konwencja jest elementem zarówno systemu partyjnego, jak i wyborczego. Dla partii duże znaczenie ma również organizacja stanowa. Na szczeblu stanowym funkcjonuje centralny komitet stanowy, wybierany, co dwa lata przez konwencję stanową lub w prawyborach. Jego zadania podobne są do zadań komitetu krajowego z tym, że ograniczają się one do wyborów stanowych i do prowadzenia prawyborów prezydenckich, jeżeli są w danym stanie organizowane. Co dwa lata partie organizują konwencje stanowe, co związane jest z faktem, że co dwa lata wybiera część władz federalnych oraz władze stanowe. Podstawę struktury organizacyjnej partii stanowią komitety miast i hrabstw. Na tym szczeblu rozpoczyna się walka o stanowiska publiczne. Na czele komitetów stoją ich przewodniczący. W partiach występują również organizacje okręgowe i obwodowe. Cała struktura organizacyjna partii współdziała przede wszystkim przy wyborach prezydenckich. Po ich zakończeniu każde ogniwo czy szczebel uprawia własną, autonomiczą politykę.

W partiach amerykańskich nie występuje pojęcia członkostwa. Za członków partii uważa się tych, którzy głosują na wszystkich kandydatów wysuwanych przez dana partię. Partia organizuje wyborców i zdobywa głosy wyborcze, jest nastawiona na zdobywanie poparcia wyborczego a nie masowego członkostwa. Podstawowym celem partii amerykańskich jest wygranie wyborów tak na szczeblu federalnym, stanowym, jak i lokalnym.           

Główne partie amerykańskie jako partie wyborcze nie formułują ogólnopartyjnych programów określających ich działalność ani nie odwołują się do założeń ideologicznych. Program partii jest właściwie platformą wyborczą, przyjmowaną, co cztery lata na konwencjach krajowych partii. Programy są bardzo pragmatyczne i stanowią zespół zaleceń lub propozycji mających na celu rozstrzygnięcie konkretnych problemów społecznych. Zróżnicowanie programowe obu partii było niewielkie. Od połowy lat sześćdziesiątych mamy jednak do czynienia z pewną ideologizacją partii i kształtowaniem się dwóch bloków, liberalnego z Partią Demokratyczną i konserwatywnego z Partią Republikańską

Założenia programowe:

Partia Demokratyczna (symbolem jest osioł):
- opowiada się za uczestnictwem państwa w gospodarce i utrzymaniem niektórych programów polityki społecznej,
- postuluje ograniczenie kompleksu wojskowo-przemysłowego,
- zmniejszenie nierówności społecznych
- gwarancję pracy,
- podniesienie minimum zarobków,
- zwiększenie funduszy na oświatę.

Partia Republikańska (symbolem jest słoń):
- program konserwatywny i neoliberalny
- postuluje rezygnację z funkcji ekonomicznych i socjalnych państwa
- propaguje powrót do tradycji, wartości religijnych, kultu przedsiębiorczości i pracy, wiary w posłannictwo Ameryki na świecie, redukcję aparatu państwowego
- zmniejszenie podatków

Partie trzecie lub określane mianem mniejszościowych odgrywają rolę marginalną. Rola ich polega na zwracaniu uwagi na kwestie ignorowane przez wiodące partie, czyli demokratów i republikanów. Partie te znajdują się w centrum uwagi w momencie podjęcia zainteresowania się ważnym tematem stanowiącym ich program mniejszościowy, a marginalizowany wcześniej przez duże partie, co de facto umożliwia im udział w podziale wybieralnych urzędów na szczeblu lokalno-stanowym. Wpływy partii mniejszościowych są niewielkie, posiadają również małą liczbę członków, ponieważ w głównej mierze są to partie ideologiczne. Do najbardziej znanych partii mniejszościowych zaliczyć można: Socjalistyczną Partię Pracy, Partię Libertariańską, Partię Socjaldemokratów USA, Komunistyczną Partię Stanów Zjednoczonych, Amerykańską Partię Niezależną, Amerykańską Partię nazistowską i Partię Postępową.

V. System federalny

USA są państwem federacyjnym składającym się z 50 stanów i Dystryktu Kolumbii (okręg stołeczny). Władza federalna dysponuje uprawnieniami, które są wyraźnie przyznane przez konstytucję oraz tymi, które są konieczne do realizacji uprawnień delegowanych.

Stany mają zagwarantowany ustawowo i konstytucyjnie równy status. Żaden nie dysponuje specjalnymi uprawnieniami, ani przywilejami. Władze federalne mają obowiązek respektować terytorialną integralność stanów, chronić każdy z nich przed inwazją i wewnętrznymi zamieszkami, zagwarantować im republikańską formę rządów i równą reprezentację w Senacie.

Stanowy aparat państwowy ma całkowitą autonomię. Stany mają własne konstytucje. Władzę wykonawczą sprawuje wybierany (na okres 2–4 lat) gubernator. Organy ustawodawcze są we wszystkich stanach 2-izbowe (poza Nebraską). Obie izby wybierane są w głosowaniu powszechnym – niższej na 2 lata, wyższej na 4. Podstawową jednostką regionalną jest hrabstwo, w którym ważną rolę odgrywa szeryf, wybierany na 2–4 lata w wyborach powszechnych. Jest on naczelnikiem policji.

VI. Władza sądownicza

Najwyższym organem sprawującym pieczę nad organizacją sadownictwa jest federalny Sąd Najwyższy powołany na mocy Konstytucji, sądy niższej instancji zostały powołane przez Kongres.

Jurysdykcję sądów federalnych określa konstytucja i ustawodawstwo, a podlegają jej wszystkie sprawy wynikające z konstytucji, ustaw federalnych, traktatów, sporów między stanami i mieszkańcami oraz spory pomiędzy stanem a obywatelem.

Sąd Najwyższy, który jest najważniejszym sądem w systemie sądownictwa działa jako organ polityczny dokonujący wykładni konstytucji i ustaw. Jego przewodniczący i członkowie powoływani są przez prezydenta i za radą i zgodą Senatu. Sąd Najwyższy stoi na straży konstytucyjności działań władzy wykonawczej i ustawodawczej bądź w zgodności ustaw z konstytucją, dokonuje wykładni konstytucji. Jest ostatnią instancją apelacyjną.

Sędziowie są niezawiśli i powoływani do pełnienia funkcji dożywotnio. Istnieje jednak możliwość usunięcia sędziów, ale w drodze impeachmentu. Kongres posiada prawo tworzenia sądów, określania ich właściwości i organizacji, wynagrodzenia sędziów. Bardzo istotnym prawem, które posiada Kongres w stosunku do sądów jest możliwość zmiany konstytucji, a przez to obalenie dotychczasowego orzecznictwa.

Sądy pełnią funkcję kreacyjną, interpretacyjną i ustawodawczą.

System sądów federalnych jest trójstopniowy:

Sądy dystryktowe (rozstrzygają spory cywilne i karne przy udziale sędziego zawodowego i ławy przysięgłych jako sądy pierwszej instancji);

Sądy apelacyjne (działają jako sądy odwoławcze od wyroku sądów dystryktowych);

Sąd Najwyższy (stanowi ostateczną instancję odwoławczą, posiada wobec niektórych spraw uprawnienia pierwszej instancji i feruje w tych kwestiach ostateczny wyrok).

Źródła:

A. Antoszewski, R. Herbut (red.), Encyklopedia Politologii Tom 3 – Partie i systemy partyjne, Zakamycze 1999.

E. Gdulewicz, W. Kręcisz, W. Ormowski, W. Skrzydło, W. Zakrzewski, Ustroje państw współczesnych, Lublin 1999.

K. Nowak, System partyjny w Stanach Zjednoczonych, Toruń 1979.