3. Konstytucja i jej główne cechy

Konstytucja Indii została uchwalona 26 listopada 1949 roku, weszła w życie dokładnie dwa miesiące później, tj. 26 stycznia 1950 roku (za wyjątkiem niektórych rozdziałów). Twórcy tej konstytucji czerpali z doświadczeń innych krajów. Widać w niej wpływy Praktyki Brytyjskiej, oraz konstytucji: amerykańskiej, irlandzkiej, kanadyjskiej, weimarskiej i australijskiej. Niektóre późniejsze poprawki zaczerpnięto również z ustawy zasadniczej ZSSR (Część IV A, o obowiązkach każdego obywatela).

Indie są państwem federacyjnym z silnym centrum. Składają się z 28 stanów i 7 terytoriów. Ponieważ unia stanów nie została zawarta jako porozumienie jej członków, żaden z nich nie może się odłączyć.

Takie rozwiązanie było konieczne przy bardzo niejednolitej etnicznie ludności. Choć język angielski i hindi są językami urzędowymi unii, w konstytucji zapisano aż 22 języki jako oficjalne i chronione. Petent w urzędzie może używać każdego z tych języków.

Problemy z etniczną różnorodnością przejawiają się nie tylko w wielości języków. Indie są krajem, w którym żyje najwięcej hinduistów, a liczba muzułmanów jest wyższa tylko w Indonezji. Innymi ważnymi religiami są sikhizm, chrześcijaństwo, buddyzm i dżinizm. Konstytucja indyjska postuluje sekularyzm, jednak nie w rozumieniu nieingerencji. Państwo powinno jednakowo wspierać wszystkie religie.

Do Konstytucji dołączono specjalną listę kast i plemion defaworyzowanych, dla których rezerwuje się miejsca m.in. w parlamencie, w szkołach i na uniwersytetach. System kwotowy wymaga obecnie poważnych poprawek. Jego przeciwnicy argumentują, że wszyscy mieszkańcy są równi wobec prawa, nie powinno być zatem miejsc zarezerwowanych w urzędach i szkołach, gdyż stopniowo to większość staje się grupą defaworyzowaną. Zwolennicy systemu kwotowego, ludzie, którzy korzystają z miejsc uprzywilejowanych, stawiają jednak silny opór wszelkim propozycjom zmian w status quo.

Konstytucja daje niewiele miejsca dla demokracji bezpośredniej. W ten sposób przeprowadzane są tylko wybory do niższej izby parlamentu. Nie istnieje instytucja referendum, a obywatele nie mają inicjatywy ustawodawczej.

W preambule pojawia się słowo „socjalistyczna”, jako określenie republiki. Nie było go w pierwotnym tekście, zostało dodane później lecz nigdzie nie wyjaśniono co ono ma oznaczać. Rynek został uwolniony na początku lat 90-tych dzięki reformom obecnego premiera, Manmohana Singha. Obecnie w Indiach panuje gospodarka mieszana, a przy obecnej liberalizacji i wzroście gospodarczym można się spodziewać dalszych zmian.

4. System konstytucyjny

Prezydent:

Autorzy konstytucji indyjskiej w dużej mierze wzorowali się na modelu amerykańskim. Chcieli jednak uniknąć słabości, którą kryje tamten system, czyli braku koordynacji między władzą ustawodawczą, a wykonawczą. W Indiach prezydent ma je spajać, jak w Anglii monarcha. Jest wybieraną niebezpośrednio konstytucyjną głową państwa. Urzęduje pięć lat bez ograniczeń co do reelekcji. Do tej pory jednak tylko jeden prezydent (Rajendra Prasad) był wybrany na drugą kadencję. Ostatnie wybory odbyły się 19.07.2007.

Bierne prawo wyborcze mają obywatele Indii powyżej 35 roku życia, którzy spełniają wymagania potrzebne do bycia członkiem niższej izby parlamentu. Wyboru dokonuje kolegium elektorów. W jego skład wchodzą deputowani obu izb parlamentu oraz przedstawiciele legislatur stanowych. Moc głosów przedstawicieli stanowych oblicza się na podstawie populacji danego stanu. Pierwotnie w konstytucji był zapis, że liczba ludności powinna zależeć od ostatniego przeprowadzonego spisu ludności, jednak 42. poprawka do konstytucji zmieniła te ustalenia. Zamroziła ona liczby z 71 roku, które mają obowiązywać aż do cenzusu w 2026 roku.

Wybory przeprowadzane są metodą pojedynczego głosu przenoszonego. Każdy elektor ma nieograniczoną liczbę głosów, jednak musi wskazać kolejność swoich preferencji. Do wyboru prezydenta potrzeba absolutnej większości głosów. Wiceprezydent (jednocześnie przewodniczący wyższej izby parlamentu) wybierany jest podobną metodą, przy kolegium elektorów okrojonym o przedstawicieli legislatur stanowych.

Jako zwierzchnik sił zbrojnych prezydent wypowiada wojnę i ogłasza pokój. W dyplomacji reprezentuje Indie na świecie i podpisuje umowy w imieniu całego kraju. Muszą one być jednak ratyfikowane przez parlament.

W systemie indyjskim władza wykonawcza sprawowana jest przez Radę Ministrów, choć w imieniu prezydenta. Właściwie wszystkie decyzje i postanowienia prezydent musi podejmować za radą Gabinetu, co oznacza, że de facto ma on niewielkie pole manewru. Do każdej swojej decyzji potrzebuje zgody Rady, czyli premiera. Z powodu kolejnych poprawek,  w konstytucji pojawiła się luka i nie ma wytycznych jak postępować w razie gdy gabinet zostanie rozwiązany, na przykład z powodu śmierci premiera. W takim wypadku praktyka każe prezydentowi podejmować decyzje samodzielnie.

Prezydent mianuje jedynie najważniejszych urzędników państwowych (Premiera, Sędziów Sądu Najwyższego, Szef Komisji Wyborczej, Kontrolera, Naczelnego Rewizora, i in.), ma prawo być na bieżąco w sprawach rządowych. Po wyborach do parlamentu decyduje, która partia utworzy rząd. Dysponuje natomiast dużą władzą ustawodawczą. Jak monarcha w Anglii, jest nieodłączną częścią Parlamentu, zwołuje i kończy posiedzenia obu izb. Może rozwiązać Lok Sabhę (za radą rządu). Raz do roku oraz na pierwsze posiedzenie nowo wybranego parlamentu wygłasza mowę. Nominuje 12 członków wyższej izby i dwóch członków niższej. Niektóre projekty ustaw mogą być przedstawione tylko za jego zgodą. Prawa ustanowione przez legislatury stanowe mogą zostać odrzucone przez prezydenta lub skierowane do ponownego rozpatrzenia. Projekt ustawy (wyj. ustawy budżetowe), który przejdzie przez obie izby parlamentu, trafia do prezydenta. Aby wszedł w życie wymaga podpisu prezydenta. On jednak może:

<!--[if !supportLists]-->a)<!--[endif]--> Podpisać

<!--[if !supportLists]-->b) Odmówić podpisania – prawo absolutnego weta, które zwykle stosowane jest tylko w drobnych sprawach

<!--[if !supportLists]-->c)<!--[endif]--> Odesłać projekt z powrotem do parlamentu – jeśli obie izby przegłosują go ponownie w niezmienionej wersji prezydent musi go podpisać.

<!--[if !supportLists]-->d) Wstrzymać podpisanie – prawo weta kieszonkowego, gdyż konstytucja nie wyznacza limitu czasowego.