Dotychczas zasadniczą słabością Unii była jej asymetryczność w polityce zagranicznej. Unia jest bezspornym ekonomicznym gigantem, jednak w wymiarze międzynarodowym wciąż nie odgrywa istotnej roli jako polityczny gracz [1]. Realizację globalnych aspiracji ma zapewnić Traktat podpisany 13 grudnia 2007 roku w Lizbonie - mieście, z którego pięć wieków temu portugalska flota wyruszała odkrywać i podbijać Nowy Świat, aby budować potęgę Królestwa Portugalii.

Choć Unia Europejska nie ma zamiarów podboju nowych terenów to jednym z głównych celów jakie przed sobą stawia jest poszerzanie obszaru stabilizacji politycznej i gospodarczej, rozwoju demokracji, szczególnie na regiony sąsiadujące z UE. Traktat daje unijnym przywódcom instrumenty do odgrywania silniejszej roli w zglobalizowanym świecie. Zapewnia odpowiednie mechanizmy i instytucje, aby skutecznie promować i bronić interesów oraz wartości UE. Przyjęcie, ratyfikacja i wprowadzanie w życie Traktatu z Lizbony powinny stanowić silny impuls do zdefiniowania nowego podejścia do unijnej działalności międzynarodowej. Podejścia, które będzie nastawione na aktywniejsze niż dotychczas oddziaływanie poza granicami Unii. Unijna dyplomacja powinna być aktywna, sprawnie działająca i dbająca o interes wspólnotowy. Powinna móc szybciej i skuteczniej niż dotychczas reagować na zagrożenia i konflikty. Jest to szczególnie istotne w kontekście wyzwań przed jakimi stoi Unia Europejska. Z niektórymi z nich Unia będzie musiała się zmierzyć, jeszcze przed wejściem w życie Traktatu Lizbońskiego [2].

Szczególne miejsce zajmują wyzwania związane z państwami, z którymi Unia sąsiaduje. Aktualnie wśród najważniejszych jest rozwiązanie problemu Kosowa (tzw. europejska perspektywa dla Prištiny) i przyszłego miejsca Serbii w strukturach gospodarczo-politycznych Unii [3]. Dyplomacja unijna musi być przygotowana na konsekwencje ogłoszenia niepodległości Kosowa przez większość albańską zamieszkującą tę autonomiczną część Republiki Serbskiej, co może wywołać zamieszki etniczne, a nawet konflikt zbrojny. Bałkany są szczególnie zapalnym miejscem na mapie Europy. Regionem, gdzie Unijna dyplomacja już ponosiła porażki w czasie wojen w latach 90-tych XX wieku. W tamtym czasie, gdy interweniować musiało NATO i Stany Zjednoczone [4], obnażone zostały wszelkie słabości unijnej dyplomacji, m.in. problem z szybkim podejmowanie decyzji, zbyt małe kompetencje wspólnotowych organów dyplomatycznych, zbyt wiele ośrodków decyzyjnych na poziomie unijnych instytucji.

Kolejnym wyzwaniem Unii Europejskiej są stosunki z Rosją. Unia stoi przed trudnym zadaniem ułożenia partnerskich stosunków z Moskwą, uwzględniających interes wspólnotowy oraz interesy państw członkowskich. Jest to szczególnie ważne z uwagi na mającą coraz większe znaczenie unijną politykę energetyczną. Rosja jest głównym dostawcą surowców energetycznych do Europy, w bardzo dużym stopniu kontroluje rurociągi i gazociągi dostarczające Unii surowce nie tylko z Rosji, ale również z terenów Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego. W relacjach z Moskwą wciąż istotne miejsce zajmuje temat respektowania standardów demokratycznych w Rosji. Międzynarodowe problemy, w których rozwiązaniu dyplomacja UE powinna aktywnie uczestniczyć to także m.in. nuklearne aspiracje Iranu, sytuacja w Afganistanie i Iraku, zagrożenie terroryzmem.