|
Maciej Jarecki: Początki II filara Unii Europejskiej - od Plevena do EWP |
|
|
|
Maciej Jarecki
|
|
14.09.2009. |
|
Po II wojnie światowej w Europie ścierały się ze sobą dwie wizje integracji: federalistyczna oraz intergowernmentalistyczna. [1] Oba podejścia zakładały zacieśnianie współpracy europejskiej, jednak opowiadały się za inną metodą realizacji tego celu. Zwolennicy koncepcji federalistycznej zakładali utworzenie ponadnarodowych struktur, które odgórnie miały zarządzać procesem integracji europejskiej, z kolei proponenci opcji międzyrządowej opowiadali się za pragmatyczną współpracą międzyrządową. REKLAMA
Strona 1 z 2 Tarcia między zwolennikami obu koncepcji, które do dziś są widoczne w Unii Europejskiej, doprowadziły do odrzucenia pierwszych koncepcji współpracy politycznej, które pojawiły się na początku lat 50. i skupienia się na współpracy gospodarczej, której podjęcie po II wojnie światowej przez państwa europejskie było koniecznością. „Państwa te, działając pojedynczo, nie byłyby w stanie zmniejszać dystansu i uzyskać pozycji równorzędnego partnera wobec Stanów Zjednoczonych, podejmujących ekspansję gospodarczą w Europie”.[2]
Klimat do rozwoju współpracy politycznej nie był tak korzystny jak do współpracy gospodarczej. Tuż po największej w dziejach ludzkości wojnie rządy europejskie były sceptycznie nastawione do dzielenia się suwerennością.
Wzrastające zagrożenie ze strony ZSRR doprowadziło jednak do pierwszego wyraźnego kroku na drodze do współpracy politycznej i obronnej. 17 marca 1948 r. został zawarty Traktat brukselski (o współpracy gospodarczej, społecznej i kolektywnej obronie), na mocy którego powstała Unia Zachodnia.[3] Wobec zawarcia 4 kwietnia 1948 r. Traktatu północnoatlantyckiego, Unia Zachodnia nie odegrała większej roli, była jednak pierwszym zrealizowanym projektem integracyjnym w dziedzinie pozagospodarczej w powojennej Europie.
W tym miejscu warto również wspomnieć o poswataniu 5 maja 1949 r. Rady Europy – organizacji międzynarodowej, która ostatecznie pozostała poza strukturami Unii Europejskiej, jednak stanowiła ważny krok w szeroko rozumianym procesie integracji europejskiej.
Plan Plevena i Europejska Wspólnota Obronna
„Za oficjalny początek procesu kształtowania się struktur wspólnotowych jest uznawany dzień 9 maja 1950 r., w którym francuski minister spraw zagranicznych Robert Schuman przedłożył projekt utworzenia ponadnarodowego ugrupowania gospodarczego, kontrolującego produkcję węgla i stali w państwach członkowskich”.[4] Plan Schumana zaowocował 18 kwietnia 1951 r. powołaniem do życia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (dalej: EWWiS), na mocy tzw. traktatu paryskiego.
Mniej szczęścia miał przedstawiony w tym samym czasie inny francuski projekt, zwany planem Pleven’a. Dnia 24 października 1950 r. francuski premier Rene Pleven wystąpił z propozycją utworzenia Europejskiej Wspólnoty Obronnej (dalej EWO). Projekt zyskał aprobatę Belgii, Holandii, Luksemburga, RFN, Włoch i Francji, co doprowadziło do podpisania 27 maja 1952 r. w Paryżu Traktatu ustanawiającego EWO. Składał się on z 132 artykułów i miał obowiązywać przez 50 lat.[5]
EWO miała stanowić militarny odpowiednik gospodarczej EWWiS – dalsza integracja europejska miała przebiegać w oparciu o te dwie struktury. EWO stawiała sobie za cel obronę Europy Zachodniej przed ewentualną agresją radziecką, przeciwdziałanie odrodzeniu się niemieckiego militaryzmu, oraz stopniowe uniezależnianie się od pomocy militarnej Stanów Zjednoczonych. Cele te miały być zrealizowane poprzez stworzenie wspólnej armii pod kolektywnym dowództwem. Traktat o EWO zakładał powołanie wzorowanych na EWWiS organów, a więc Komisariatu, Rady Ministrów, Zgromadzenia i Trybunału (który miał być wspólny dla EWO i EWWiS).[6]
Traktat o EWO nie wszedł w życie. Nie po raz ostatni w historii Francja opowiedział się przeciwko francuskiemu projektowi. Francuskie Zgromadzenie Narodowe 30 sierpnia 1954 r. większością głosów 319 przeciwko 264 odrzuciło wniosek o ratyfikację traktatu.[7] EWO nie powstała, a jej klęska spowodowała impas w rozmowach o współpracy militarnej.
Europejska Wspólnota Polityczna [8]
Równolegle do starań o ratyfikację traktatu o EWO trwały prace nad ustanowieniem Europejskiej Wspólnoty Politycznej, która miała być strukturą nadrzędną wobec EWO i EWWiS dopełniającą je o pierwiastek polityczny.[9] Propozycja Europejskiej Wspólnoty Politycznej została przedstawiona przez Tymczasowe Zgromadzenie EWWiS 10 marca 1953 r.[10] Był to projekt, który jako pierwszy odnosił się tak wyraźnie do współpracy w dziedzinie polityki zagranicznej, przewidywał bowiem koordynację krajowych polityk zagranicznych państw zachodnioeuropejskich. Założenie to legło później u podstaw WPZiB.
Europejska Wspólnota Polityczna nie zaczęła nigdy funkcjonować. Jako, że jej utworzenie było nierozłącznie związane z ratyfikowaniem przez szóstkę państw traktatu o EWO, sprzeciw francuskiego Zgromadzenia Narodowego położył kres także temu projektowi.
W momencie, gdy upadły EWO i Europejska Wspólnota Polityczna, integracja gospodarcza miała się dużo lepiej. Negocjacje między członkami EWWiS doprowadziły do podpisania 25 marca 1957 r. tzw. traktatów rzymskich, a więc Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą oraz Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej. Zawarty na 50 lat traktat o EWWiS funkcjonował nadal, od 1957 r. możemy więc mówić o trzech Wspólnotach Europejskich.
|
|
|
