Rynek pracy stanowi doskonałe odzwierciedlenie sytuacji społeczno-ekonomicznej, z jaką do czynienia mamy w Unii Europejskiej. Stąd też nie powinno nikogo dziwić, że Bruksela od wielu lat podejmuje działania na rzecz stworzenia jednolitego i spójnego europejskiego modelu społecznego, będącego obszarem ścierania się różnych poglądów, zjawisk i procesów społecznych.

Dokonujące się w społeczeństwach państw tworzących Unię Europejską przeobrażenia mają istotny wpływ na charakter pracy, strukturę i życie rodzinne, zmiany demograficzne, znaczenie i rolę kobiety w społeczeństwie, mobilność społeczną, a także zasięg ubóstwa i nierówności. Wraz ze zmianą wartości przeobrażeniu ulega społeczeństwo, stając się coraz bardziej wielokulturowym tworem.(1) Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że dokonujące się przemiany społeczne rodzą nowe wyzwania i wątpliwości, przede wszystkim pod względem kierunków rozwoju Wspólnoty.

Odpowiedzią na zaistniałą sytuację i postępujące społeczno-ekonomiczne przeobrażenia ma być nowa „unijna” propozycja ujęta w formule europejskiego modelu socjalnego. Zgodnie z przewidywaniami projekt ten oparty zostanie na wspólnym, europejskim rynku pracy uwzględniającym prawo pracy w wymiarze unijnym, budowę partnerstwa społecznego i właściwe ramy otwartej metody koordynacji oraz europejską strategię zatrudnienia i benchmarking.

Działania mające na celu zreformowanie, a jak się później okazało także określenie na nowo podstaw mającego europejski wymiar rynku pracy, tak naprawdę podjęte zostały w roku 1996, kiedy to Komisja Europejska przyjęła tzw. „Pakt zaufania na rzecz zatrudnienia” (Action for Employment in Europe: a Confidence Pact)(2).  Głównym celem tego dokumentu było pobudzenie aktywności takich podmiotów, jak samorząd terytorialny, organizacje pozarządowe i partnerzy społeczni przyczyniających się do stworzenia nowych miejsc pracy(3).  W ramach tych działań Komisja Europejska zapowiedziała także rewizję zaproponowanych przez siebie priorytetów, tak aby w większym stopniu odpowiadały one obszarom problemowym w zakresie bezrobocia.(4)  Istotne znaczenie w procesie budowania podstaw europejskiego rynku pracy odegrało przyjęcie Traktatu Amsterdamskiego. Zanim to jednak nastąpiło, tuż po jego podpisaniu, ale jeszcze przed wejściem w życie, odbył się szczyt Rady Europejskiej w Luksemburgu, podczas którego podjęto decyzję o rozpoczęciu realizacji kompleksowej strategii w zakresie zatrudnienia. Działania te, określone mianem „procesu luksemburskiego”(5),  przyczyniły się do opracowania Europejskiej Strategii Zatrudnienia (European Employment Strategy – EES)(6),  dla której zarówno ideologiczną, polityczną, jak i analityczną podstawą była Biała Księga J. Delorsa Growth, Competitiveness and Employment z 1993 r.(7)

Strategię tę budowały cztery filary, z których pierwszy „Zdolność do uzyskania zatrudnienia” wynikał z konieczności przeciwdziałania najpoważniejszym w skutkach formom bezrobocia, do których zaliczone zostało bezrobocie długotrwałe, strukturalne i to, którym zagrożeni są ludzie młodzi.

W ramach tego priorytetu postanowiono opracować pakiet o nazwie „Nowy start”, który przewidywał przejście od pasywnych do aktywnych forma walki z bezrobociem, co miało odbyć się przy współpracy i pomocy partnerów społecznych i instytucji rządowych. Istotną częścią tego punktu było także założenie, że poprawa sytuacji w obszarze zatrudnienia i skuteczna walka ze zjawiskiem bezrobocia nie są możliwe bez przeprowadzenia gruntownych przeobrażeń systemu kształcenia, co oznaczać miało dostosowywanie programów nauczania do zmieniających się potrzeb rynku pracy.

Drugim istotnym obszarem w ramach Europejskiej Strategii Zatrudnienia była „Przedsiębiorczość”, która uznana została za najskuteczniejsze narzędzie walki z bezrobociem. Poprzez zastosowanie zmian w systemie podatkowym połączonych z istotnymi ulgami w stosunku do osób, które rozpoczynają własną działalność oraz wprowadzeniem uproszczeń administracyjnych i specjalnych kredytów na ich rozwój, rozpoczęto realizację polityki zmierzającej do promocji przedsiębiorczości i pobudzanie wśród ludzi własnej inicjatywy.