Jeszcze w lipcu bieżącego roku nic nie wskazywało na to, że Korea Północna opowie się za pojednawczym kursem w relacjach zarówno z USA, jak i Koreą Południową. Zapowiadana od marca próba wystrzelenia rakiety dalekiego zasięgu Taepodong-2 została zrealizowana 5 kwietnia. Mimo krytycznego stanowiska państw regionu i USA, 25 maja Korea Północna przeprowadziła, drugą w historii tego kraju, próbę nuklearną, czym naraziła się na międzynarodową reakcję, która przybrała formę nowej rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ.

W lipcu Korea Północna postanowiła zamanifestować swój sprzeciw wobec amerykańskiej i światowej krytyki. 4 lipca, w dniu amerykańskiego Dnia Niepodległości, z północnokoreańskiej bazy Gitdaeryong zostało wystrzelonych w kierunku Morza Japońskiego siedem rakiet o zasięgu ok. 500 km. W kolejnych tygodniach lipca doszło do serii ataków cybernetycznych na południowokoreańską sieć Web, które zdaniem Seulu były koordynowane przez władze w Pjongjangu. Dodatkowo, obydwa państwa koreańskie nasiliły wzajemną krytykę w związku z problemami w rozmowach dotyczących wspólnego ośrodka przemysłowego Kaesong. Przełomu w kwestii koreańskiej nie przyniosło Forum Regionalne ASEAN w Phuket, które odbyło się 23 lipca.

Jednakże już następnego dnia, Sin Son-ho, północnokoreański ambasador przy ONZ, powiedział, że „Korea Północna nie jest przeciwko negocjacjom z USA, podczas których poruszane byłyby problemy, będące przedmiotem wspólnego zainteresowania”. Kilka dni później świat obiegła wiadomość o niespodziewanej wizycie byłego prezydenta USA Billa Clintona w Pjongjangu, w wyniku której Kim Dzong Il, skorzystał ze „specjalnego ułaskawienia” w stosunku do dwóch amerykańskich dziennikarek, o czym poinformowała 4 sierpnia północnokoreańska agencja informacyjna KCNA. Od tego momentu mamy do czynienia z coraz bardziej pojednawczą polityką Korei Północnej nie tylko w stosunku do USA, ale również Korei Południowej.

10 lipca rozpoczęła się wizyta prezes Hyundai Group Hyun Jung-eun w Pjongjangu. Po trzech dniach negocjacji Korea Północna zdecydowała się na uwolnienie południowokoreańskiego pracownika ze wspólnego ośrodka przemysłowego Kaesong. 44-letni Yu Seong-jin został aresztowany 30 marca pod zarzutem kwestionowania północnokoreańskiego ustroju politycznego i nakłaniania obywatelek Korei Północnej do ucieczki z kraju. W wyniku dalszych rozmów w ramach misji prezes Hyundai Group, Korea Północna postanowiła znieść ograniczenia, które doprowadziły do wstrzymania ruchu turystycznego pomiędzy dwoma państwami koreańskimi.

Do kolejnego zbliżenia w relacjach międzykoreańskich doszło 23 sierpnia, kiedy prezydent Korei Południowej Lee Myung-bak przyjął w Seulu delegację Korei Północnej. Poza uczczeniem pamięci, zmarłego 18 sierpnia, byłego prezydenta Korei Południowej Kim Dae-junga, północnokoreańska delegacja przekazała ustne oświadczenie Kim Dzong Ila, w którym północnokoreański przywódca wyraził nadzieję na nawiązanie współpracy między dwoma państwami koreańskimi. Zakończenie w piątek (28 sierpnia) negocjacji w sprawie wznowienia programu łączenia rodzin, rozdzielonych w wyniku wojny koreańskiej z lat 1950-53, i uwolnienie czterech południowokoreańskich rybaków, stanowią zwieńczenie sierpniowych kroków, jakie podjęła Korea Północna. Należy zadać pytanie, czym podyktowane są te wyraźne zmiany w stanowisku Pjongjangu.

Wydaje się, że Korea Południowa zaczyna poważnie odczuwać skutki międzynarodowych sankcji. Majowa próba nuklearna Korei Północnej spotkała się ze zdecydowaną reakcją Rady Bezpieczeństwa ONZ, która 12 czerwca uchwaliła rezolucję nr 1874. Zakłada ona całkowity zakaz importu broni z Korei Północnej oraz zakaz eksportu broni do Korei Północnej, a także zobowiązuje państwa do przeprowadzenia na swoich terytoriach, włączając porty morskie i lotnicze, inspekcji ładunków płynących z lub do Korei Północnej, w przypadku gdy istnieje podejrzenie, że zawierają one materiały związane z technologią nuklearną lub rakietową. Ponadto, prezydent USA Barack Obama 25 czerwca poinformował o rozszerzeniu działania sankcji nałożonych na Koreę Północną. Sankcje USA, które zwiększają ograniczenia w handlu z Koreą Północną na kolejny rok, oparte są na dwóch dokumentach: International Emergency Economic Powers Act i Trading With the Enemy Act. Ustawy te dają szczególne uprawnienia prezydentowi do nadzorowania lub ograniczania wszelkich form transakcji gospodarczych między USA a państwem będącym w stanie wojny z USA lub poważnie zagrażającym bezpieczeństwu USA.

Analitycy są zgodni w ocenie, że ostatnie pojednawcze kroki Korei Północnej spowodowane są chęcią odwrócenia niekorzystnej sytuacji. Szacuje się, że dochody z handlu bronią wynoszą 6 proc. z wynoszącego ok. 17 mld dol. rocznego PKB Korei Północnej. Skuteczna realizacja systemu sanacyjnego w połączeniu z problemami w sektorze rolnym i utratą pomocy ze strony państw Ameryki Południowej, która wynosiła dawniej ok. 1 mld dol. rocznie, sprawiła, że Korea Północna stanęła w obliczu dramatycznie pogarszającej się sytuacji gospodarczej.

Sierpniowe decyzje Pjongjangu mają na celu głównie uzyskanie pomocy gospodarczej z Seulu. Na przełomie czerwca i lipca główną kością niezgody między dwoma państwami koreańskimi była kwestia wspólnego ośrodka przemysłowego Kaesong. Pjongjang zwrócił się do Seulu o zapłatę 500 mln dol. za dzierżawę gruntów o powierzchni 330 ha, a także o zwiększenie miesięcznego wynagrodzenia dla pracowników z obecnych 70 dol. do 300 dol. Strona południowokoreańska uwarunkowała zgodę na postulaty Korei Północnej od powodzenia w negocjacjach poświęconych aresztowanemu pracownikowi. W sytuacji gdy Kim Dzong Il zdecydował się na uwolnienie południowokoreańskiego obywatela, wydaje się, że Seulowi nie pozostaje nic innego, jak tylko zgodzić się na postulaty Północy. Należy więc zgodzić się ze słowami Jeong Hyung-gona z Korea Institute for Industrial Economic Policy, który stwierdził, że „koniecznym warunkiem do wznowienia rozmów nad przyszłością Kaesong jest uregulowanie kwestii politycznych, gdyż sugerowane przez Pjongjang pensje i opłaty nadal będą korzystne dla południowokoreańskich firm”. Warto przypomnieć, że dotychczas Hyundai, będący największym zagranicznym inwestorem w Korei Północnej, zainwestował w kompleks Kaesong 1,2 mld dol.

Zgoda Korei Północnej na otwarcie granicy dla południowokoreańskich turystów, którzy w latach 1998-2008 masowo odwiedzali górski region Kumgang, również podyktowana jest ekonomicznymi względami. Yoo Ho-Yeol z University of North Korean Studies stwierdził, że „państwa koreańskie będą prowadzić rozmowy w sprawach humanitarnych, za co Korea Północna będzie oczekiwać wsparcia w postaci pomocy żywnościowej”. Do momentu odejścia od „słonecznej polityk” przez Lee Myung-baka w 2008 roku, Seul dostarczał Pjongjangowi rocznie ok. 500 tys. ton ryżu i ok. 300 tys. ton nawozów sztucznych.

Poza aspektem ekonomicznym dostrzegalne są próby nawiązania współpracy, podjęte przez Koreę Południową. Podczas obchodów koreańskiego Dnia Wyzwolenia Lee Myung-bak stwierdził, że „jesteśmy otwarci na podjęcie współpracy i dialogu z Koreą Północną na każdy temat w każdej chwili i na każdym poziomie". Kim Yong-hyun z Dongguk University stwierdził, że „porozumienie w sprawie wznowienia programu łączenia rodzin stanowi pierwszy poważny sukces obecnego prezydenta Korei Południowej w stosunkach międzykoreańskich”.

Mimo niewątpliwej atrakcyjności południowego sąsiada, główną rolę w polityce zagranicznej Korei Północnej odgrywają stosunki z USA. Ugodowe stanowiska w relacjach z Seulem ma, zdaniem ekspertów, przekonać Waszyngton do odważniejszego podjęcia rozmów dwustronnych z Pjongjangiem. Południowokoreańskie media odnotowały na początku bieżącego tygodnia, że Korea Północna wystosowała zaproszenie do USA, w którym zaproponowała odbycie rozmów ze specjalnym przedstawicielem USA ds. Korei Północnej  Stephenem Bosworthem. Chociaż informacjom tym zaprzeczył rzecznik Departamentu Stanu Philips Crowley, prawdą jest, że w poprzednim tygodniu czterej północnokoreańscy delegaci przebywali w Los Angeles, gdzie spotkali się z przedstawicielami amerykańskich organizacji pomocowych.

Sierpień przyniósł wyraźną zmianę nastrojów zarówno w relacjach Korei Północnej z południowokoreańskim sąsiadem, jak i z USA. Wydaje się, że Lee Myung-bak zdał sobie sprawę z faktu, że jego dotychczasowe twarde stanowisko w stosunku do Pjongjangu nie cieszyło się zbytnim poparciem południowokoreańskiego społeczeństwa. Mimo ugodowej postawy reżimu Kim Dzong Ila, władze w Seulu muszą mieć na uwadze poprzednie lata, kiedy Korea Północna bezwzględnie wykorzystała pomoc gospodarczą na udoskonalanie programów rakietowego i nuklearnego. Próba nowego podejścia w stosunkach międzykoreańskich musi w dalszym ciągu uwzględniać zagrożenie północnokoreańskimi programami militarnymi, tym bardziej, że Pjongjang od dłuższego czasu potwierdza ostateczne zerwanie negocjacji w ramach rozmów sześciostronnych. Z tego powodu Seul jest zmuszony uważnie obserwować zachowania Waszyngtonu, bez którego wszelkie porozumienia między dwoma państwami koreańskimi pozostaną wyłącznie martwą literą.

 

Portal Spraw Zagranicznych pełni rolę platformy swobodnej wymiany opinii - powyższy artykuł wyraża poglądy autora.