Konflikt w Liberii w latach 1989-1997

I.                    Początek konfliktu: 1989 rok

II.                 Strony konfliktu

 STRONA RZĄDOWA

AFL (Armed Forces of Liberia) – Siły Zbrojne Liberii

 ECOMOG (ECOWAS Ceasefire Monitoring Group) – Grupa Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej do spraw Monitorowania Zawieszenia Broni starająca się wprowadzić rząd tymczasowy

 REBELIACI

NPFL (National Patriotic Front of Liberia) - Narodowo-Patriotyczny Front Liberii oraz jego kolejne odłamy, z których ważniejszą rolę odegrał INPFL (Independent National Patriotic Front of Liberia) – Niezależny Narodowo-Patriotyczny Front Liberii

 ULIMO (United Liberation Movement of Liberia for Democracy) – Zjednoczony Ruch Wyzwolenia Liberii na rzecz Demokracji, podzielony następnie na ULIMO-J i ULIMO-K od nazwisk przywódców odpowiednio Johnsona i Kromaha

 LPC (Liberian Peace Council) Liberyjską Radę Pokoju

 LDF (Lofa Defence Force) Siły Obrony Lofa

 III.               Status walk: w 1996 roku uzgodniono porozumienie, które zakończyło wojnę

 IV.              Ilość zabitych

 Złożona struktura etniczna Liberii, powodowała że przemoc wielokrotnie kierowana była przeciw ludności cywilnej. Śmierć poniosło około 150 tysięcy osób. Niemal cała ludność tego dwumilionowego kraju została zmuszona do przynajmniej czasowej ucieczki z miejsca zamieszkania. W krajach ościennych znalazło się około 850 milionów Liberyjczyków.

Szczególnie poważnym problemem w Liberii stało się rekrutowanie dzieci do walk. Szacuje się, że w latach 1989-1997 w walkach brało udział do 15.000 małych żołnierzy.

 V.                 Historia konfliktu

 Przesłanki konfliktu

W 1980 roku miał miejsce pierwszy zamach stanu w przeszło 150-letniej historii Liberii. W jego wyniku władzę przejął pochodzący z plemienia Krahn - Samuel Doe. Przez kolejną dekadę sprawował on rządy dyktatorskie, popierany przez Stany Zjednoczone, dla których Liberia odgrywała istotną rolę strategiczną w zimnowojennej rozgrywce na Czarnym Lądzie. Postępująca zapaść gospodarcza oraz napięcia społeczne potęgowane represyjną polityką S. Doe, prowadziły do radykalizacji nastrojów antyprezydenckich. 24 grudnia 1989 roku w północno-wschodniej prowincji Nimba wybuchło powstanie, na którego czele stanął Charles Taylor, do połowy lat osiemdziesiątych współpracujący z Doe

Przebieg konfliktu

Nieliczny oddział członków ugrupowania NPFL, który na czele z Ch. Taylorem rozpoczął w wigilię Bożego Narodzenia rajd na stolicę kraju, już pół roku później liczył 10 tysięcy zwolenników, kontrolujących znaczną część kraju. Broniący się w Monrowii prezydent Doe, zwrócił się o pomoc do państw Wspólnoty Gospodarczej Afryki Zachodniej (ECOWAS). Głównie dzięki silnej presji dominującej w regionie Nigerii, w sierpniu 1990 roku wysłano do Liberii międzynarodowy korpus wojskowy ECOMOG. Wkrótce stał się on jedną ze stron konfliktu, oddalając jego rozstrzygnięcie. Od momentu śmierci prezydenta Doe we wrześniu 1990 roku, Liberia pozostawała bez formalnej władzy centralnej, stanowiąc klasyczny przykład kraju upadłego. W stolicy kraju względny ład utrzymywał ECOMOG, starający się wprowadzić tymczasowy rząd, czemu jednak przeciwstawiał się przywódca NPFL. Poza Monrowią trudno było określić, który ze skłóconych odłamów i frakcji rebelianckich sprawował kontrolę nad danym obszarem. W początkach 1996 roku oprócz NPFL, ULIMO-J, ULIMO-K i AFL za ważne ugrupowania w konflikcie uznawano Liberyjską Radę Pokoju (LPC) oraz Siły Obrony Lofa (LDF).

Ostatecznie na mocy porozumień pokojowych z sierpnia 1996 roku, w lipcu 1997 roku odbyły się wybory prezydenckie, które wygrał Charles Taylor.

VI.              Dostarczanie broni

W pierwszej fazie konfliktu NPFL korzystało z pomocy Libii, która wytrenowała rdzeń zbuntowanych oddziałów, oraz Burkina Faso, które wyposażyło je w broń.

W 1992 roku Rada Bezpieczeństwa NZ na mocy rezolucji nr 788 nałożyła embargo na dostawy broni do Liberii.

 VII.            Czynniki ekonomiczne

 Kontrola nad handlem drewnem i kauczukiem, najważniejszymi bogactwami naturalnymi Liberii, była przedmiotem walk od początku konfliktu. Dopiero jednak jego „rozlanie się” na sąsiednie Sierra Leone w 1991 roku nadało walkom w dużej mierze ekonomiczny charakter. Oba konflikty toczyły się do 1997 roku równolegle, gdyż nielegalny handel diamentami z Sierra Leone stał się dla najważniejszych stron konfliktu liberyjskiego sposobem na finansowanie działalności.

Konflikt w  Liberii po 1997 roku

 I.                    Początek konfliktu: obecna faza konfliktu rozpoczęła się w połowie 2000 roku

 II.                 Strony konfliktu

 STRONA RZĄDOWA

AFL (Armed Forces of Liberia) – Siły Zbrojne Liberii; zreorganizowane po 1997 roku

Policja oraz specjalne jednostki rekrutowane w większości z weteranów wojny domowej z pierwszej połowy lat dziewięćdziesiątych. Ich często nieformalny charakter pozwalał na skuteczniejsze zwalczanie przeciwników reżimu Taylora.

 REBELIANCI

LURD (Liberians United for Reconciliation and Democracy) Liberyjczycy Zjednoczeni na rzecz Pojednania i Demokracji

 MODEL (Movement for Democracy in Liberia) ujawniła się w pierwszych miesiącach 2003 roku

 III.               Status walk

 Oficjalnie walki zakończyły się wraz z podpisaniem zawieszenia broni w sierpniu 2003 roku, jednak poza obszarem monitorowanym przez operację pokojową ONZ, tj. okolice Monrowii, nadal dochodzi do sporadycznych potyczek i aktów przemocy.

 IV.              Ilość zabitych

 Liczbę ofiar trwającego od 2000 roku konfliktu trudno ustalić, jednak obrońcy praw człowieka mówią o tysiącach cywilnych ofiar co roku. Szacuje się, że tylko w pierwszej połowie 2003 roku zginęło do 2.500 ludzi, z czego większość podczas dwumiesięcznego oblężenia Monrowii w czerwcu-lipcu tegoż roku.

 V.                 Historia konfliktu

 Pierwsze po 1997 roku poważne problemy z bezpieczeństwem wewnętrznym Liberii odnotowano w kwietniu 1999 roku, gdy nieznana wcześniej uzbrojona banda zaatakowała tereny przy granicy z Gwineą. Dało to początek atakom (z początku dyplomatycznym) Ch. Taylora na władze w Konakry za wspieranie rebelii. Do kolejnych walk w przygranicznym hrabstwie Lofa doszło w sierpniu. Taylor zaczął przygotowywać wraz ze sprzymierzeńcami w Sierra Leone i gwinejskimi dysydentami rebelię przeciw rządowi Gwinei. Uprzedziło ją w połowie 2000 roku ujawnienie się ugrupowania LURD, które wkraczając z terytorium Gwinei do liberyjskiej Lofy dało początek nowej, czteroletniej wojnie o władzę w Monrowii. W odwecie nastąpił szturm, tworzonych przez Taylora w sąsiednich krajach, oddziałów na gwinejskie miasta przygraniczne. Znowu wydarzenia w Liberii stały się bezpośrednią przyczyną destabilizacji całego regionu.

Członkowi ECOWAS ponownie chcieli wysłać do regionu korpus ECOMOG, co jednak spotkało się ze zdecydowanym sprzeciwem prezydentów Gwinei i Liberii, którzy nie życzyli sobie obcych wojsk na terytorium swoich krajów.

Jednocześnie społeczność światowa, coraz wyraźniej zdając sobie sprawę, iż jedynie odsunięcie Taylora od władzy może zakończyć niepokoje trawiące region od przeszło 10 lat, starała się poprzez sankcje gospodarcze i polityczne doprowadzić do jego izolacji na arenie międzynarodowej. W maju 2003 roku Trybunał ds. Zbrodni Wojennych w Sierra Leone postawił Taylorowi zarzut wspierania rebelii w tym kraju oraz ukrywania zbrodniarzy wojennych.

Ostatecznie dopiero zdecydowane naciski Stanów Zjednoczonych po wizycie prezydenta G. W. Busha w Afryce w czerwcu 2003 roku dały oczekiwany efekt. W sierpniu 2003 roku zawarto porozumienie pokojowe, powołano rząd tymczasowy, a prezydent Liberii zrezygnował z funkcji i znalazł w Nigerii bezpieczne schronienie przed Trybunałem z Sierra Leone. Do Liberii wkroczyły oddziały międzynarodowe ECOWAS z zadaniem rozdzielenia i demobilizacji walczących stron oraz zapewnienia bezpieczeństwa i możliwości działania organizacjom niosącym pomoc humanitarną.

Na mocy porozumień pomiędzy LURD, MODEL i reprezentantami władz w Monrowii, w październiku tymczasowo funkcję prezydenta objął Cyude Bryant, członek Liberia Action Party. Również w październiku 2003 roku Rada Bezpieczeństwa NZ powołała operację UNMIL w nominalnej sile 15.000 „błękitnych hełmów” (obecnie największa misja ONZ), która ma asystować przy odbudowie kraju do wyborów w 2005 roku.

 VI.              Dostarczanie broni

 W marcu 2001 roku Rada Bezpieczeństwa NZ na mocy rezolucji nr 1343 wzmocniła embargo na dostawy broni do Liberii nałożone w 1992 roku, nakazując jednocześnie przerwanie wsparcia dla ugrupowań zbrojnych w Sierra Leone.

W 2001 roku wykryto na Słowacji grupę międzynarodowych przemytników broni, którzy chcieli w tym kraju naprawić helikoptery bojowe przesyłane dalej do Liberii. Broń dla władz w Monrowii przekazywana była również z Kirgistanu, Ukrainy, Libii i Jugosławii. Z kolei Gwinea była oskarżana o wspieranie LURD, natomiast sprzęt dla MODEL pochodził z Wybrzeża Kości Słoniowej.

 VII.            Czynniki ekonomiczne

 Podobnie jak w trakcie wojny z lat 1990-1997 ważną rolę w finansowaniu strony rządowej odgrywał nielegalny handel diamentami z Sierra Leone, jak też dochody ze sprzedaży drewna.