Pytanie o macedońską tożsamość jest integralną częścią międzynarodowego postrzegania tej społeczności. Termin „Macedończycy” jest kontrowersyjny, nadal nie w pełni określony i czasami wprowadzający w błąd.

Bułgaria, Grecja, Albania i Serbia pragnęłyby widzieć w swoich granicach Macedonię. Bułgarzy nadal uważają, że słowiańska ludność Macedonii to Bułgarzy, którzy posługują się dialektem języka bułgarskiego. Grecy są pewni ich uzasadnionego historycznie prawa własności terminów Macedonia i Macedończyk i używanie ich przez sąsiadującą na północy Republikę Macedońską uważają za formę zawłaszczenia i roszczeń wobec Macedonii Egejskiej wchodzącej w skład państwa greckiego. Jeszcze niedawno negowali oni istnienie odrębnego narodu macedońskiego. Istnieją również skrajne poglądy, jak na przykład części nacjonalistów serbskich, którzy negują istnienie oddzielnego słowiańskiego narodu Macedończyków i uważają ich za Serbów.

Macedończyk, czyli kto?

Macedończyków można definiować w różnych płaszczyznach, które wiążą się ze sobą, a w niektórych aspektach pokrywają się. Według pierwszej z nich, za Macedończyków możemy uznać ludność geograficzno-historycznego regionu Macedonii. Obejmuje on dorzecza rzek Aliákmon, Wardar i Strumy oraz równiny w okolicach Salonik i Serresu. Współcześnie Macedonia postrzegana w konwencji historyczno-geograficznej jest podzielona pomiędzy Republikę Macedonii, Grecję, Bułgarię oraz Albanię i nie należy jej utożsamiać tylko z terytorium państwa macedońskiego. Nazewnictwo wyodrębnionych obszarów wywodzi się z przynależności państwowej określonej w wyniku zmian terytorialnych po dwóch wojnach bałkańskich, jak na przykład Jugosłowiańska Macedonia lub Grecka Macedonia, lub od geograficznych cech każdej z wyodrębnionej części. Macedonia Wardarska (od rzeki Warda), była część Jugosławii, jest współcześnie osobnym bytem państwowym – Republiką Macedonii. Synonimem greckiej części Macedonii jest Macedonia Egejska (od wybrzeża Morza Egejskiego), zaś bułgarska część nosi nazwę Macedonii Piryńskiej (od pasma górskiego). Niewielki skrawek należący do Albanii nie posiada analogicznej terminologii, określa się go jako Mala Prespa, i jest często pomijany w opracowaniach.

Drugi wariant identyfikowania Macedończyków polega na utożsamianiu ich (bez względu na przynależność etniczną, religijną etc.) z całą ludnością suwerennego państwa funkcjonującego w stosunkach multilateralnych pod tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii (FYROM). Macedończycy są również definiowani w kryteriach etnicznych jako ludność słowiańska geograficznego regionu Macedonii lub, w węższym zakresie, tylko w Republice Macedonii [1].

Tożsamość możemy rozpatrywać w dwojaki sposób – jako indywidualne umiejscowienie konkretnej jednostki w otaczającej rzeczywistości lub jako synonim samoidentyfikacji jednostki z grupą przynależności. Tożsamość kulturowa jest to odwoływanie się do składników rzeczywistości symbolicznej, do kulturowego świata, które pozwalają wyodrębnić kategorie swoich i obcych. Zbiorową tożsamość można zdefiniować jako poczucie odmienności własnej grupy na tle innych społecznych ugrupowań – jest ona niezbędna do istnienia i funkcjonowania odrębnej zbiorowości [2]. Leszek Kołakowski wskazał na 5 głównych czynników wpływających na siłę więzi określanych jako tożsamość zbiorowa. Wyróżnił: idee narodowego ducha, doświadczenie ciągłości (pamięć historyczna), antycypacje (ukierunkowanie w przyszłość), cielesną tożsamość (umiejscowienie w przestrzeni) oraz świadomość określonego początku [3]. Barbara Skarga dodaje jeszcze dwa czynniki – społeczną akceptacje własnej odrębności i uznanie tej odrębności przez innych [4].

Celem niniejszej pracy jest wykazanie, iż istnieje odrębna tożsamość macedońska, wokół której narastające kontrowersje są wynikiem zbieżności nazw, świadomej działalności politycznej państw ościennych oraz częściowo wspólnej historii państw całego regionu. Przeszkodą we wcześniejszym wyodrębnieniu się macedońskiej samoświadomości było geograficzne położenia Macedonii, co powodowało przenikanie się różnych wpływów. Fakt jej zaistnienia natomiast jest w dużej mierze przypadkowym i młodym procesem, jednak historycznie uzasadnionym. We wcześniejszych wiekach taka świadomość nie istniała. Niniejsze opracowanie przyjmuje tezę o wspólnych korzeniach macedońskiej i bułgarskiej tożsamości i o bezpodstawnych roszczeniach Greków, które wynikają z obawy przed destabilizacją państwa greckiego.