IV Forum Unia Europejska - Ukraina

 IV Forum UE-Ukraina odbyło się w stolicy Ukrainy, Kijowie w dniach od 26 do 28 kwietnia br. Organizatorami tego wydarzenia były ukraińska Fundacja „Jeden Świat" i polska fundacja Instytut Studiów Wschodnich. Obrady Forum koncentrowały się przede wszystkim na sytuacji na Ukrainie po wyborze na prezydenta Wiktora Janukowycza oraz wpływie kryzysu gospodarczego na sytuację ekonomiczną i polityczną Ukrainy.

Uczestnicy inaugurującej obrady sesji plenarnej w poniedziałek, 26 kwietnia 2010 skoncentrowali się na przedstawieniu obecnej sytuacji na Ukrainie i jej uwarunkowań. Głównymi problemami Ukrainy są obecnie:

- stabilizacja wewnętrzna państwa,

- wprowadzenie reform demokratycznych i budowa społeczeństwa obywatelskiego,

- walka z korupcją,

- walka ze skutkami kryzysu gospodarczego,

- ułożenie stosunków z sąsiadami, przede wszystkim z Rosją,

            Wielokrotnie podkreślano fakt demokratycznego przebiegu ostatnich wyborów prezydenckich. Jeden z uczestników panelu, profesor Friedbert Pfluger z King's College w Londynie, oceniając pierwsze kilka miesięcy rządów Wiktora Janukowycza zwrócił uwagę na znacznie większa intensywność kontaktów z Rosją niż z krajami UE jaką prezentuje obecny prezydent Ukrainy, co odróżnia go od jego poprzednika. Jest to świadectwo raczej prorosyjskiego niż prozachodniego kursu jaki obecnie obrała Ukraina (świadczą o tym także m.in. porozumienie ws. przedłużenia stacjonowania Floty Czarnomorskiej oraz współpraca w dziedzinie energetyki). Proroczymi okazały się słowa ukraińskiego prelegenta, Aleksandra Sushko, który odnosząc się do zbliżającej się debaty w parlamencie nt. ostatniego porozumienia z Rosją zapowiedział „bijatykę a nie debatę" - istotnie, dzień później w Sali obrad ukraińskiej Rady Najwyższej doszło do bójki między deputowanymi.

            Otwierając drugi dzień obrad, kierujący oboma organizującymi Forum fundacjami stwierdzili, że reformy to najlepsza droga Ukrainy do UE, a Unia ze swej strony powinna bardziej otworzyć się na Ukrainę, m.in. poprzez liberalizację przepisów wizowych.

            Pierwszy tego dnia panel dyskusyjny dotyczył wzajemnych relacji pomiędzy Unią Europejską i Ukrainą. Prelegenci podkreślali znaczenie reform i zmian na Ukrainie w procesie jej integracji ze strukturami zachodnioeuropejskimi i że dla tego celu na Ukrainie niezbędna jest zgoda wszystkich sił politycznych. Były premier Polski, Józef Oleksy, zabierając głos w ramach tego panelu stwierdził, iż nie ma gwarancji, że Unia będzie się dalej rozszerzać i nawet jeśli Ukraina spełni wszystkie wymagania to nie jest to gwarancja jej członkostwa.

            W kolejnej dyskusji na temat bezpieczeństwa energetycznego zwrócono uwagę na znaczenie Ukrainy jako państwa istotnego dla bezpieczeństwa energetycznego całej Europy. Podkreślano m.in. znaczenie kwestii modernizacji ukraińskich gazociągów, ale z drugiej strony także konieczność dywersyfikacji źródeł energii. Przedstawiciel rosyjskiego Gazprombanku stwierdził w swoim wystąpieniu, że kryzysy energetyczne z lat 2006 i 2009 pokazały że partnerzy Rosji, w tym Ukraina, nie są wiarygodni - stąd też koncepcja budowy gazociągu Nordstream i Southstream.

            Trzeci tego dnia panel dyskusyjny dotyczył problemu transformacji i reform na Ukrainie. Zwrócono po raz kolejny uwagę na konieczność reform na Ukrainie, dzięki którym będzie możliwe spełnienie kryteriów członkostwa w Unii Europejskiej. Pomóc w tym mają programy takie jak Partnerstwo Wschodnie i inne projekty w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Uczestniczący w tym panelu pierwszy prezydent Ukrainy Leonid Krawczuk stwierdził, iż jego zdaniem nie ma alternatywy dla prozachodniej drogi Ukrainy, choć integracja z UE czy NATO jest kwestią dość odległej przyszłości. Podkreślił także znaczenie Ukrainy w europejskim systemie bezpieczeństwa zbiorowego.

            Ostatnia dyskusja drugiego dnia obrad dotyczyła stosunków pomiędzy Rosją a Ukrainą, w tym kwestii związanych ze stacjonowaniem na Krymie Floty Czarnomorskiej. Zwrócono uwagę także na silne powiązania gospodarek Rosji i Ukrainy. Przedstawiciele Rosji podkreślali, że relacje Ukrainy i Rosji mają obecnie charakter partnerski, podkreślali także wspólną historię obu państw i narodów, co pozwala żywić nadzieję na owocną współpracę teraz i w przyszłości. Jednak zdaniem niektórych komentatorów, relacje rosyjsko - ukraińskie mają charakter asymetryczny na korzyść Rosji, a  nie wszyscy w Rosji uznają Ukrainę za niepodległe państwo - raczej za część rosyjskiej strefy wpływów.

            Ostatni, trzeci dzień obrad rozpoczął się od dyskusji na temat stanu ukraińskiej gospodarki wobec kryzysu. Po raz kolejny podkreślono konieczność reform systemu gospodarczego, które mają zachęcić zagranicznych inwestorów do lokowania kapitału na Ukrainie.

            Uczestnicy drugiego tego dnia panelu skupili się na kwestiach związanych z rolą programu Partnerstwa Wschodniego dla wprowadzania reform demokratycznych na Ukrainie. PW ma szansę stać się dla Ukrainy - która będzie jego głównym beneficjentem - instrumentem integracji z Unią Europejską. Oceniając tą inicjatywę z perspektywy gruzińskiej, wicepremier Gruzji powiedział, iż PW jest najlepszym co Unia może zaoferować w tej chwili swoim wschodnim sąsiadom, choć nie jest to jeszcze obietnica członkostwa. Inni prelegenci podkreślali znaczenie innych instrumentów integracji regionalnej, takich jak GUAM czy Synergia Czarnomorska, oraz rolę państw regionu które już są częścią UE - takich jak np. Rumunia, które mogą służyć swoim doświadczeniem państwom dopiero aspirującym do członkostwa.

            Ostatnia dyskusja dotyczyła kwestii bezpieczeństwa regionalnego. Uczestnicy podkreślili znaczenie tezy o niepodzielności bezpieczeństwa, pozytywnie ocenili także ostatnią propozycję prezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa, który mówił o konieczności stworzenia systemu bezpieczeństwa zbiorowego w Europie. Warto zwrócić uwagę na wypowiedź amerykańskiego politologa Rona Asmusa, który stwierdził, że dokumenty z Budapesztu z 2008 roku nie są jednoznaczną obietnicą członkostwa w NATO dla Gruzji i Ukrainy, oraz że „Unia Europejska nie jest dla Stanów Zjednoczonych ani nr 1 ani nr 2 w ich polityce zagranicznej."