Republika Kuby – usytuowana w archipelagu Wielkich Antyli na Morzu Karaibskim – jest państwem Ameryki Środkowej o niezwykle ciekawej, lecz burzliwej historii. Jednoznaczne określenie systemu politycznego Kuby nie należy do rzeczy łatwych. Chociaż oficjalna nazwa sugeruje, iż ma się do czynienia z republiką, w rzeczywistości jest to republika socjalistyczna.

Wstęp

Pod pojęciem „systemu politycznego” kryje się bardzo szerokie zagadnienie. Według jednej z licznych definicji „system” określany jest jako zespół wzajemnie sprzężonych elementów, spełniający określoną funkcję[1]. Natomiast termin „system polityczny” odnosi się do tworzącego zorganizowaną całość zespołu instytucji (ogółu organów państwowych, partii politycznych oraz organizacji i grup społecznych – formalnych i nieformalnych), za pomocą których sprawowana jest władza państwowa w danym kraju [2]. Według koncepcji instytucjonalno-strukturalnej w systemie politycznym wyróżnia się cztery podsystemy: partyjny, organów państwowych, organów samorządowych oraz grup nacisku.

Dla pełnego zobrazowania kubańskich instytucji politycznych niezbędne jest przypomnienie, iż funkcjonują one w obrębie oddziaływania kształtowanej przez stulecia historii i tradycji sprawowania bezpośrednich form władzy. Ponadto warto dodać, że strategiczne położenie wyspy stawało się na przełomie wieków obiektem zainteresowań i wpływów wielkich mocarstw m.in. Hiszpanii i Stanów Zjednoczonych.

Podział administracyjny Kuby

W roku 1827 Rząd Kolonialny Hiszpanii (El Gobierno Colonial Español) podzielił Kubę na trzy departamenty administracyjne: zachodni (occidental), centralny (central) oraz wschodni (oriental). Podział ten trwał aż do roku 1878.

Pod koniec XIX wieku (1878 – 1899) po wojnie dziesięcioletniej (la Guerra de los Diez Años), zakończonej w rezultacie porażką powstańców, Rząd Kolonialny Hiszpanii dokonał następnego podziału terytorium Kuby. W efekcie powstało sześć prowincji: Pinar del Río, La Habana, Matanzas, Santa Clara, Puerto Príncipe, Santiago de Cuba. Podział ten wzorowany był na podziale Półwyspu Iberyjskiego i służył ułatwieniu wyboru deputowanych (Diputados a las Cortes) do rządu hiszpańskiego.

Na mocy Konstytucji z dnia 21 lutego 1901 roku terytorium Kuby podzielone zostało na 6 nowych prowincji: Pinar del Río, Hawana, Matanza, Las Villas, Camagüey, Oriente oraz jeden specjalny okręg – Isla de Pinosa. Zgodnie z postanowieniami wspomnianej ustawy zasadniczej w ramach kubańskich prowincji wyróżniono mniejsze jednostki administracyjne: samorządowe, miejskie oraz wiejskie.

Kolejne kubańskie konstytucje z lat: 1934, 1940 oraz 1959 nie wprowadzały żadnych nowych zmian do instniejącego podziału. Ustawa zasadnicza z 1959 roku potwierdzała postanowienia Konstytucji z 1940 roku. Państwo kubańskie o powierzchni 114 500 kilometrów kwadratowych obejmuje sześć prowincji, które dzielą się na municipios – gminy miejskie i wiejskie. W dużych zaś miastach (liczących ponad 100 000 mieszkańców) istnieją tzw. barrios, czyli dzielnice miejskie. Stolicą Kuby pozostało miasto La Habana (Hawana), znajdujące się w tzw. „wielkiej” prowincji Hawana. Oprócz stolicy Republiki Kuby w skład owej „wielkiej” Hawany wchodzą następujące miasta: Marianao, Guanabacoa, Regla, Santa Maria del Rosario oraz Santiago de las Vegas. Tak więc podział administracyjny Kuby jest podziałem trzystopniowym, obejmującym: prowincję – powiat – gminę (miejską i wiejską).

Obecnie na mocy postanowień Konstytucji z dnia 24 lutego 1976 roku oraz specjalnych ustaw Republika Kuby podzielona jest na czternaście prowincji oraz jeden specjalny okręg administracyjny – Isla de la Juventud [3]. Prowincje z kolei podzielone zostają na gminy, których łączna suma wynosi 162. Prowincja Ciudad de la Habana podzielona została na piętnaście dzielnic. Oficjalną stolicą Republiki Kuby jest Hawana (la Habana) [4].

Historia ustroju politycznego Kuby

Dnia 1 stycznia 1899 roku generał Adolfo Jimenez Castellanos w imieniu króla Hiszpanii Alfonsa XIII ogłosił koniec panowania hiszpańskiego na terytorium kubańskim. Od tego momentu aż do dnia 20 maja 1902 roku państwo kubańskie okupowane było przez oddziały amerykańskie. Oficjalnie dzień ten uznaje się za odzyskanie niepodległości Kuby. Z chwilą proklamowania niepodległości w kraju zaszło wiele zmian w dziedzinie kształtowania ustroju państwowego. W ciągu ponad 105 lat (1902-2008) istnienia niepodległej Kuby jej ustrój przeżywał nadspodziewanie szybką ewolucję.

15 września 1900 roku (podczas amerykańskiej okupacji) przeprowadzono wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego. Kubańscy parlametarzyści rozpoczęli wówczas prace nad projektem konstytucji państwowej, którą w rezultacie uchwalono 21 lutego 1901 roku. Nie zawarto w niej jednak żadnych postanowień dotyczących uprawnień Stanów Zjednoczonych na Kubie. W związku z tym w Kongresie amerykańskim nasiliła się krytyka ówczesnego amerykańskiego prezydenta Williama McKinleya. Domagano się zwierzchnictwa Stanów Zjednoczonych nad Kubą. Rezultatem tych wydarzeń było wymuszone przyjęcie tzw. „poprawki Platta” w dniu 20 maja 1902 roku przez Zgromadzenie Konstytucyjne Kuby (pozostającej w mocy do 1934 roku). Przyjęta propozycja senatora stanu Connecticut Orville Hitchcock Platta dawała USA kontrolę nad polityką rządu kubańskiego, a także zapewniała prawo do posiadania bazy wojskowej Guantanamo.

Konstytucja z 1901 roku przewidywała instytucję prezydenta oraz dwóch vice-prezydentów, wybieranych na czteroletnią kadencję. Pierwszym prezydentem Republiki Kuby został Tomás Estrada Palma. Władzę ustawodawczą sprawował Kongres złożony z Senatu (24 senatorów) oraz Zgromadzenia Konstytucyjnego. Posłowie do Zgromadzenia Konstytucyjnego byli wybierani w stosunku proporcjonalnym do liczby mieszkańców. Prawo wyborcze nabywali jedynie mężczyźni po ukończeniu 21 roku życia. Ustawa zasadnicza wprowadzała obowiązkowe nauczanie w szkole podstawowej, gwarantowała wolność prasy, petycji, zgromadzeń oraz zrzeszania się. Kościół został oddzielony od państwa, co dawało swobodę wyznania. Warto tu zaznaczyć, iż konstytucja ustanowiła równość wszystkich obywateli Republiki Kuby wobec prawa. Do podstawowych praw obywatelskich zagwarantowanych przez konstytucję należało jeszcze prawo do ochrony prywatnej własności oraz prawo do dysponowania własnym majątkiem i kapitałem [5].