Wojna indyjsko-pakistańska 1971 r., zwana też wojną bengalską, była jednym z epizodów trwającego nieprzerwanie od 1947 r. konfliktu między Pakistanem a Indiami.

GENEZA

Przyczyn tej wojny należy upatrywać w istniejącym w Pakistanie u schyłku lat sześćdziesiątych przekonaniu o zagrożeniu ze strony Indii w oraz narastającym kryzysie politycznym i ekonomicznym, związanym m.in. z powszechnie krytykowaną dominacją Pendżabu i dążeniami separatystycznymi Pakistanu Wschodniego. Brały się one z odmienności etnicznej Bengalu, a także różnego stopnia rozwoju gospodarczego. Muzułmanie z Bengalu, którzy w znaczącym stopniu przyczynili się do powstania Pakistanu, czuli się poszkodowani w związku z koncentracją władzy polityczne i gospodarczej w Pakistanie Zachodnim oraz rozciągnięcie jego kontroli na gospodarkę Pakistanu Wschodniego.

Przełomowym momentem w stosunkach władze centralne Pakistanu – Bengal było ogłoszenie w lutym 1966 r. przez opozycyjną Ligę Awami (Liga Ludowa) sześciopunktowego programu autonomii Bengalu. Rząd w Karaczi odrzucił go i uwięził przywódców bengalskich. Doprowadziło to do rozruchów nie tylko w Bengalu, ale również w Pakistanie Zachodnim i zmusiło Ayub Khana do ustąpienia.

13 listopada 1970 r. Pakistan Wschodni nawiedził potężny cyklon, który spowodował śmierć około 300 tys. ludzi. Władze centralne zamiast nieść pomoc poszkodowanym wykazały daleko idącą opieszałością, graniczącą z obojętnością lub nawet złą wolą. Przyczyniło się to do tego, ze w grudniu 1970 r. Liga Awami, założona w 1956 r. przez szejka Mudżibura Rahmana, zdobyła w wyborach prawie wszystkie mandaty w Pakistanie Wschodnim (161 na 162). Wbrew regułom parlamentarnym nie chciano jednak przekazać jej władzy. Prowadzone negocjacje zerwano w końcu marca 1971 r.

Kontrolę nad Bengalem przejęła armia pakistańska, która krwawo spacyfikowała Dakkę. Ligę Awami rozwiązano a samego Mudżibura aresztowano. W odpowiedzi na to wybuchło powstanie, a działacze Ligi proklamowali niepodległość Bangladeszu ( 17 kwietnia 1971 r.). 25 marca wojska pakistańskie wkroczyły na teren Bengalu wschodniego, rozpoczynając jego pacyfikację.

Ze zdewastowanego przez cyklon, objętego walkami Pakistanu napływało do Indii każdego dnia tysiące uchodźców., co przyczyniło się do wzrostu napięcia między Indiami a Pakistanem. Od marca do listopada granicę przekroczyło 10 mln ludzi, głównie wyznania hinduistycznego. Indie przeraził ten zalew uchodźców, który powodował poważne kłopoty w sferze społecznej, gospodarczej i politycznej. Ze względu na znaczne koszty udzielenia azylu uciekinierom, rząd Indii uważał się za stronę poszkodowaną, uwikłaną w konflikt. Z drugiej strony wspierały one secesjonistów dostawami uzbrojenia i udzielały schronienia partyzantom. Na terenie Indii było ponad dwadzieścia obozów szkoleniowych. Według Pakistanu było to ingerencją w jego wewnętrzne sprawy

W czerwcu i lipcu nasiliły się incydenty graniczne, a także naruszenia przestrzeni powietrznej Indii. Obie strony postawiły w stan gotowości bojowej swoje wojska na granicy z Kaszmirem, Pendżabem, Sindu i Bengalem. Z końcem listopada wojska indyjskie zaczęły przekraczać granicę Bangladeszu. Delhi zażądało od Pakistanu uwolnienia Mudżibura Rahmana i uregulowania sprawy Bengalu Wschodniego, lecz 3 grudnia 1971 r. Prezydent Yahya Khan odrzucił te żądania i rozpoczął działania wojskowe na zachodniej granicy Indii, co władze w Delhi uznały za casus belli.

PRZEBIEG

W momencie rozpoczęcia działań zbrojnych armia indyjska dysponowała znaczną przewagą liczebną nad Pakistanem (odpowiednio 980 tys. i 392 tys. żołnierzy). Przewyższała również wojska Pakistanu zaawansowaniem technicznym i wyszkoleniem. Szczególnie ważne to było w przypadku marynarki wojennej, która zablokowała Bengal, odcinając ewentualną pomoc z Zatoki Perskiej. 5 grudnia 1971 r. w pobliżu Karaczi doszło do największej od czasów II wojny światowej bitwy morskiej, w której Pakistańczycy stracili dwa niszczyciele i dwa stawiacze min. W odwecie Pakistan zatopił na Morzu Arabskim indyjską fregatę. Strona indyjska dysponowała również przewagą w powietrzu, dzięki czemu siły powietrzne Indii wywalczyły dominację w przestrzeni powietrznej Bengalu i zniszczyły wiele samolotów jeszcze na pakistańskich lotniskach.