Przemiany polityczne w Europie Środkowo – Wschodniej w końcu lat 80 - tych stworzyły nowe podstawy do rozwoju stosunków wzajemnych między państwami, znajdującymi się do tego okresu pod wpływami Związku Radzieckiego. Działalność polskiej „Solidarności” oraz pierestrojka Michaiła Gorbaczowa były początkiem końca radzieckiego imperium. Załamanie się bloku komunistycznego stworzyło konieczność ułożenia na nowo relacji między państwami, które uprzednio doń należały. O ile w okresie wcześniejszym koordynacją tych stosunków zajmowała się Moskwa, [1] o tyle w okresie po emancypacji z pod jej wpływów, „nowe demokracje” musiały zadbać o prawidłowy rozwój stosunków nie tylko z państwami Europy Zachodniej, [2] ale także we wzajemnych kontaktach. Szczególnego znaczenia nabierały dla państwa polskiego stosunki z Ukrainą, największym – bo w całości położonym na kontynencie Europejskim - państwem. Co więcej państwem, które poprzez swoje położenie geopolityczne, w naturalny sposób pełni rolę bufora między Polską i Rosją. Od momentu powstania Ukrainy [3] rozwijanie stosunków z tym państwem było jednym z priorytetów polskiej polityki zagranicznej.

Inicjatywa nawiązania wzajemnych kontaktów i rozpoczęcia dialogu z ukraińskimi środowiskami opozycyjnymi została wysunięta przez polską opozycje polityczną w drugiej połowie lat 80., co traktowano jako element dialogu ze środowiskami demokratycznej opozycji ze Związku Radzieckiego, a więc także z Ukrainy. Trudno przecenić wagę tych nieformalnych polsko – ukraińskich kontaktów politycznych. Ich skutkiem było późniejsze bezwarunkowe poparcie Polski dla niepodległości Ukrainy. [4] Drugim przełomowym wydarzeniem w polsko – ukraińskich relacjach było spotkanie parlamentarzystów z Polski i deputowanych z Ukraińskiej SRR, które odbyło się 4 - 5 maja 1990 r. w Jabłonnej koło Warszawy. Było to wydarzenie historyczne, bowiem dotychczas dzieło nawiązania niezależnego dialogu polsko – ukraińskiego było przez lata wyłącznie sprawą obydwu emigracji oraz środowisk opozycyjnych. Spotkanie to stworzyło szansę nawiązania autentycznych relacji. Dodatkowo sam fakt spotkania zbiegł się z siedemdziesiątą rocznicą sojuszu polsko – ukraińskiego zawartego w 1920 r. Uczestnicy spotkania wyrazili konieczność powołania wspólnej komisji historyków, która zajęłaby się badaniem dramatycznych epizodów historii polsko – ukraińskiej. Podkreślano potrzebę przełamania wzajemnych stereotypów, zwrócenia uwagi na kwestię mniejszości narodowych. Specjalny apel do uczestników spotkania w Jabłonnej wystosował redaktor paryskiej „Kultury” Jerzy Giedroyc. [5]

Na początku 1990 r. w polskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych przygotowano program polityki wschodniej w stosunkach z ZSRR i wschodnimi sąsiadami określając, ją mianem „polityki dwutorowości”. Według ministra Krzysztofa Skubiszewskiego polegać ona miała na utrzymywaniu przebudowanych stosunków z ZSRR, przy równoczesnym nawiązywaniu i rozwijaniu ich z republikami związkowymi. W sferze koncepcji oznaczała gotowość do uznania praw republik do samostanowienia i udzielaniu im pomocy w takim stopniu, by nie narazić na szwank interesów polskich w Moskwie. [6] Skubiszewski zapowiedział, że stopień zbliżenia z poszczególnymi republikami będzie uzależniony od stopnia ich usamodzielnienia od Moskwy, a stosunki Polski z republikami będą przypominały pod pewnymi względami stosunki z suwerennymi państwami. [7]

Tymczasem na Ukrainie miało miejsce ważne wydarzenie. Dnia 16 lipca 1990 r. Rada Najwyższa ogłosiła Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy. Uznawała ona wyższość ustawodawstwa republikańskiego nad ogólnozwiązkowym, możliwość tworzenia własnych sił zbrojnych, niezależność w stosunkach zewnętrznych oraz przewidywała przyszłą neutralność Ukrainy. Jednocześnie stwierdzono, że będzie ona podstawą nowej konstytucji republiki. [8] W odpowiedzi na uchwalony dokument Sejm RP 28 lipca 1990 r. podjął uchwałę, w której określił tę deklarację jako przełomowy moment w historii naszych narodów. [9] 

Realizując „politykę dwutorowości” minister Skubiszewski udał się w dniach 12 – 15 października 1990 r. z wizyta do Kijowa, Mińska i Moskwy. Efektem wizyty w Kijowie było podpisanie 13 października 1990 r. przez ministrów spraw zagranicznych Polski i Ukrainy (wówczas jeszcze Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej) Deklaracji o zasadach i podstawowych kierunkach rozwoju stosunków polsko – ukraińskich. Strony deklarowały w niej pragnienie umacniania pomiędzy nimi, jako suwerennymi państwami, stosunków dobrosąsiedzkich i rozwijania korzystnej współpracy odpowiadającej interesom narodowym każdej ze stron. Najważniejszym postanowieniem było potwierdzenie rezygnacji z jakichkolwiek roszczeń terytorialnych, zarówno obecnie jak i w przyszłości. Deklaracja zapowiadała ustanowienie stosunków dyplomatycznych na szczeblu konsularnym, z możliwością podniesienia ich do szczebla dyplomatycznego, kiedy pojawią się ku temu sprzyjające warunki. Obydwie strony zapowiadały także podjecie współpracy politycznej, naukowo – technicznej i w dziedzinie ochrony środowiska. Strony zobowiązały się również do respektowania praw mniejszości narodowych  oraz poprawy położenia ludności polskiej na Ukrainie i ludności ukraińskiej w Polsce. [10]