1) Narodziny V Republiki

W okresie IV Republiki (1945-58) Francja nie zaznała spokoju społecznego, stabilizacji politycznej i gospodarczej.[1] Literatura prawnicza i politologiczna wskazuje na następujące przyczyny tego stanu rzeczy:
• Nadmierny zakres kompetencji Zgromadzenia Narodowego
• Słaba pozycja prezydenta i rządu
• Nieodpowiedni system wyborczy
• Nadmierne rozbicie polityczne społeczeństwa
• Słabe partie – skłócone i niezdolne do tworzenia systemu stabilnych sojuszy

Zobacz też: Raport psz.pl - Systemy polityczne wybranych państw   

Głównym jednak źródłem kryzysu w dobie IV Republiki Francuskiej, zaostrzającym podziały i napięcia, była nieumiejętność rozwiązania problemu dekolonizacji po 1945 roku. Francja, w odróżnieniu chociażby od Wielkiej Brytanii, nie tylko prowadziła twardszą politykę kolonialną na przestrzeni wieków, ale i po drugiej wojnie światowej nie chciała pogodzić się z pewnymi nieodwracalnymi procesami. Wiele dotychczasowych potęg kolonialnych potrafiło poradzić sobie z kwestią rozpadu ich imperiów na drodze pokojowej – poprzez uznanie niepodległości nowych państw. W efekcie zatrzymały one swoje wpływy gospodarcze i kulturowe w byłych koloniach, a pośrednio także polityczne. Z kolei „(…) Francja wybrała taktykę zbrojnego tłumienia wyzwoleńczych aspiracji ludności kolorowej” [2]. Doprowadziło to do dwóch poważnych konfliktów: wojny w Indochinach i wojny algierskiej.

Kryzys algierski osiągnął punkt szczytowy 13 maja 1958 roku, kiedy na znak protestu wobec zbyt liberalnej polityki rządu, zbuntowały się elementy kolonizatorskie w Algierii, poparte przez koła wojskowe o skrajnym nastawieniu politycznym. Celem antyrepublikańskiego puczu wojskowego było powołanie nowego prawicowego rządu, który miał zrealizować hasło „Algierii Francuskiej”. Powstały trzy ośrodki władzy:

• Pierwszy w Paryżu na czele z prezydentem René Coty i rządem –słaby i bez społecznego poparcia
• Drugi w Algierze (stolicy Algierii) – kierowany był przez zbuntowanych generałów oraz Komitet Ocalenia Publicznego; miał poparcie tamtejszych Francuzów dążących do stworzenia Algierii Francuskiej
• Trzeci w prywatnej rezydencji generała de Gaulle’a w Colombey-les-deux-Eglises (początkowo)

Gdy pojawiło się widmo wojny domowej i kryzys polityczny nasilał się, na scenę polityczną po kilku latach milczenia, wrócił generał de Gaulle. Podjął on konsultacje z licznymi politykami, począwszy od Guy Mollet’a a na byłym prezydencie Vincent Auriol’u kończąc. 27 maja 1958 generał opublikował komunikat, informujący, iż oto podjął on już kroki zmierzające do utworzenia rządu zdolnego do zapewnienia jedności i niepodległości państwa. Generałom w Algierii wyraził zaufanie i obiecał nawiązać z nimi kontakt. Komunikat wywołał zaskoczenie, gdyż sugerował rozpoczęcie procesu sukcesji, podczas gdy rząd nadal działał. Ponadto przemawiał tonem dowódcy, tak jakby już był u władzy. Tak nie było. Charles de Gaulle był jednak autorytetem, akceptowanym przez różne kręgi społeczne i różnorodne partie polityczne, ponieważ:
 
1. Jako wojskowy miał posłuch w armii – tej zbuntowanej i tej w Metropolii.
2. Przemawiała za nim historia i sława męża – patrioty, który w 1940 roku nie zgodził się na współpracę z Niemcami, lecz ratował honor Francji poprzez wspólną walkę z sojusznikiem brytyjskim. Przyczynił się do wyzwolenia kraju.
3. Był rzecznikiem silnej władzy wykonawczy, co dawało mu poparcie Francuzów stęsknionych stabilności politycznej i trwałości rządu.
4. Jawił się jako obrońca wolności i zwolennik demokracji, co wykluczało faszyzm lub dyktaturę.
5. Gwarantował uniknięcie wojny domowej i rozwiązanie kwestii algierskiej.
6. Głosił hasło jedności narodowej i nie wiązał się z żadną partią.

Nie znaczy to, że nie był postacią kwestionowaną, że nie wywoływał reakcji negatywnych. Zwalczany był przez partię komunistyczną, która obawiała się zagrożenia dla demokracji wynikającego z dążenia do wprowadzenia rządów jednostki. Był zwalczany także przez nieliczne grupy lewicy niekomunistycznej [3]. Byli to jednak słabi przeciwnicy, co potwierdziły wyniki referendum z września 1958 r. i wybory listopadowe do Zgromadzenia Narodowego.